అవిభాజ్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో తెలంగాణ ఆర్థికవ్యవస్థ – 1956 నుంచి 2014
(అత్యంత సమగ్ర లెక్చర్ నోట్స్ & పోటీ పరీక్షల విశ్లేషణ: 58 సంవత్సరాల ఆర్థిక చరిత్ర)
1. పరిచయం – 58 సంవత్సరాల సంక్లిష్ట ఆర్థిక చరిత్ర
1956 నవంబర్ 1న, రాష్ట్రాల పునర్విభజన చట్టం (1956) ప్రకారం, హైదరాబాద్ రాష్ట్రం, ఆంధ్ర రాష్ట్రం విలీనమై అవిభాజ్య ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడింది. ఈ 58 సంవత్సరాల కాలంలో (1956–2014), తెలంగాణ ప్రాంతం ఆర్థిక అభివృద్ధిలో వ్యవస్థాగత అసమానతలు, నిధుల మళ్లింపు, ప్రాంతీయ వెనుకబాటును ఎదుర్కొంది. ఈ కాలాన్ని అర్థం చేసుకోవడం తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావానికి (2014 జూన్ 2) దారితీసిన ఆర్థిక, రాజకీయ కారణాలను విశ్లేషించడానికి కీలకం.
2. చారిత్రక నేపథ్యం – విలీనానికి ముందు స్థితి
2.1 హైదరాబాద్ రాష్ట్రం (1948 వరకు)
1948 సెప్టెంబర్ 17న పోలీసు చర్య (Operation Polo)తో హైదరాబాద్ రాష్ట్రం భారత యూనియన్‌లో విలీనమైంది. ఆ సమయంలో:
- హైదరాబాద్ రాష్ట్రానికి రూ.1 కోటి ఆదాయ మిగులు ఉండేది.
- ఆంధ్ర రాష్ట్రానికి రూ.4 కోట్ల రెవెన్యూ లోటు ఉండేది.
- 1955-56 నాటికి, తలసరి రెవెన్యూ: ఆంధ్ర రూ.10.53, తెలంగాణ రూ.15.04 (నిష్పత్తి 1.00:1.43).
2.2 రాష్ట్రాల పునర్విభజన సంఘం (SRC) వైఖరి
1955లో SRC (States Reorganisation Commission), ఆంధ్ర, తెలంగాణ విలీనాన్ని సిఫార్సు చేయలేదు. తెలంగాణ ప్రజలు, SRC కూడా వ్యతిరేకించినప్పటికీ, ఆంధ్ర నాయకత్వం కేంద్ర ప్రభుత్వంతో సన్నిహిత సంబంధాల కారణంగా విలీనం జరిగింది. హైదరాబాద్‌ను అభివృద్ధి చెందిన రాజధానిగా, తెలంగాణ మిగుల ఆదాయాన్ని ఉపయోగించి ఆంధ్రను ఆర్థికంగా నిలబెట్టడం ఈ విలీనం ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. (ఎస్సార్సీ కమిషన్ తన నివేదికలోని 386వ పేరాలో తెలంగాణను కనీసం ఐదేళ్లపాటు ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఉంచి, ఆ తర్వాత తెలంగాణ అసెంబ్లీలో 2/3 వంతు మెజారిటీ ఉంటేనే విలీనం చేయాలని స్పష్టంగా సూచించింది).
3. ఆర్థిక అసమానతలు – రంగాల వారీ విశ్లేషణ
3.1 ఆదాయం, వ్యయం – నిధుల మళ్లింపు
- 3.1.1 ఆదాయ వాటా: అవిభాజ్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో, ఆంధ్ర (13 జిల్లాలు), తెలంగాణ (10 జిల్లాలు) ప్రాంతాలు సుమారు 50% చొప్పున రాష్ట్ర ఆదాయానికి తోడ్పడేవి.
- 3.1.2 వ్యయ అసమానత: వ్యయంలో మాత్రం తీవ్ర అసమానత ఉండేది: తెలంగాణకు సుమారు 35%, ఆంధ్రకు 65%. తెలంగాణ ఆదాయాన్ని మళ్లించవద్దని ఒప్పందాలు (Gentlemen's Agreement) ఉన్నప్పటికీ, ఈ విధానం 2014 వరకు కొనసాగింది. (1956 నుండి 1968 మధ్య తెలంగాణ మిగులు నిధులపై కుమార్ లలిత్ కమిటీ రూ.34.10 కోట్లని, భార్గవ కమిటీ రూ.28.34 కోట్ల మిగులు ఆంధ్ర ప్రాంతానికి మళ్లించబడినట్లు ధ్రువీకరించాయి).
- 3.1.3 హైదరాబాద్ కారకం: 2012-13లో, రాష్ట్ర స్వంత పన్ను ఆదాయం రూ.51,441 కోట్లు కాగా, అందులో హైదరాబాద్ నుండి రూ.11,730 కోట్లు, మిగిలిన తెలంగాణ నుండి రూ.17,577 కోట్లు, ఆంధ్ర నుండి రూ.22,134 కోట్లు వచ్చాయి. హైదరాబాద్ రాష్ట్ర IT ఎగుమతులలో 99% (రూ.55,000 కోట్లలో) వాటా కలిగి ఉండేది.
3.2 వ్యవసాయం – నీటిపారుదల అసమానతలు
- 3.2.1 ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి: 1956-57లో తెలంగాణలో ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి 14.59 లక్షల టన్నులు కాగా, 2013-14 నాటికి 107 లక్షల టన్నులకు పెరిగింది. సీమాంధ్రలో ఇది 110 లక్షల టన్నులు.
- 3.2.2 వరి సాగు విస్తీర్ణం: తెలంగాణలో వరి సాగు విస్తీర్ణం 1956లో 21,51,000 ఎకరాల నుండి 61,32,000 ఎకరాలకు పెరిగింది; ఉత్పత్తి 5.46 మిలియన్ టన్నుల నుండి 51 మిలియన్ టన్నులకు పెరిగింది.
- 3.2.3 నీటిపారుదల అసమానత – కీలక సమస్య:
- ట్యాంక్ నీటిపారుదల: 1956 నుండి 2008 మధ్య తెలంగాణలో సగానికి తగ్గింది (గొలుసుకట్టు చెరువుల వ్యవస్థ తీవ్ర నిర్లక్ష్యానికి గురైంది).
- బోరుబావుల ఆధారపడటం: 2008-09లో తెలంగాణలో మొత్తం నీటిపారుదల విస్తీర్ణం 18 లక్షల హెక్టార్లు కాగా, అందులో 14 లక్షల హెక్టార్లు (77%) బోరుబావుల ద్వారానే.
- కోస్తా ఆంధ్రలో: మొత్తం 23 లక్షల హెక్టార్ల నీటిపారుదల విస్తీర్ణంలో కేవలం 5 లక్షల హెక్టార్లు మాత్రమే బోరుబావుల ద్వారా (మిగిలినదంతా కాలువల ఆధారితం).
- నష్టం: బోరుబావుల వ్యయం, విద్యుత్ ఖర్చు రైతులే భరించాల్సి వచ్చింది; ఇది తెలంగాణ రైతులపై భారీ ఆర్థిక ఒత్తిడి, అప్పుల ఊబికి కారణమైంది.
3.3 పరిశ్రమలు – హైదరాబాద్ కేంద్రితం
- 3.3.1 పారిశ్రామిక కేంద్రీకరణ: తయారీ రంగంలో 44%, నిర్మాణ రంగంలో 39% హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి జిల్లాల్లోనే కేంద్రీకృతమై ఉండేది. 72 నోటిఫైడ్ SEZలలో 37, హైదరాబాద్, రంగారెడ్డిలోనే ఉండేవి. తెలంగాణ లోతట్టు (hinterland) ప్రధానంగా మైనింగ్, పౌల్ట్రీ, ఫుడ్ ప్రాసెసింగ్, డెయిరీ, వ్యవసాయంపై ఆధారపడి ఉండేది.
- 3.3.2 సింగరేణి కోల్ కంపెనీ: రాష్ట్ర ప్రభుత్వ రంగ సింగరేణి కోల్ కంపెనీ (SCCL) తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఉండేది (దక్షిణ భారతదేశ విద్యుత్ ఉత్పత్తికి బొగ్గును అందించిన ఏకైక సంస్థ).
3.4 ఉద్యోగిత – వివక్ష
- 3.4.1 ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో వివక్ష: తెలంగాణ ప్రజలు 1956 నుండి 2014 వరకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో భాష (మాండలికం) ఆధారంగా వివక్షను ఎదుర్కొన్నారు. తెలంగాణ పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ మాజీ సభ్యుడు సి. విఠల్ ప్రకారం, తెలంగాణ అభ్యర్థులకు ఉద్యోగాలు, పదోన్నతులు నిరాకరించబడేవి. (1985లో గిర్గ్లానీ కమిషన్ నివేదిక ప్రకారం సుమారు 60,000 మందికి పైగా స్థానికేతరులు తెలంగాణ కోటా పోస్టుల్లో అక్రమంగా నియమించబడ్డారని గుర్తించారు; దీని ఆధారంగానే జీవో 610 జారీ అయింది).
- 3.4.2 మల్కీ నిబంధనలు: 1956 విలీన ఒప్పందంలో భాగంగా, 1956–1969 మధ్య మల్కీ నిబంధనలు అమలులో ఉండేవి. ఈ నిబంధనలు తెలంగాణ ప్రజలకు ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలలో రక్షణ కల్పించేవి. కానీ 1969 తెలంగాణ ఉద్యమం తర్వాత, 1971లో "జై తెలంగాణ" నినాదంతో ఉద్యమం తీవ్రమైంది.
4. ప్రధాన ఉద్యమాలు, కమిటీలు – కాలక్రమం
- 4.1 1969 తెలంగాణ ఉద్యమం: 1969 జనవరిలో పాల్వంచ విద్యుత్ కేంద్రంలో ప్రారంభమైన ఉద్యమం. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల్లో మల్కీ నిబంధనల అమలు, నిధుల మళ్లింపు ఆపడం ప్రధాన డిమాండ్లు. ఈ ఉద్యమం ఫలితంగా 1971లో సుప్రీంకోర్టు మల్కీ నిబంధనలు రాజ్యాంగబద్ధమేనని తీర్పునిచ్చి పునరుద్ధరించింది.
- 4.2 1972 జై ఆంధ్ర ఉద్యమం: 1969 తెలంగాణ ఉద్యమానికి, మల్కీ నిబంధనలకు ప్రతిస్పందనగా, కోస్తా ఆంధ్ర ప్రాంతంలో 1972లో జై ఆంధ్ర ఉద్యమం ప్రారంభమైంది. ఇది ఉమ్మడి రాష్ట్రంలో ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలను మరింత పెంచింది. ఫలితంగా 1973లో ఆరు సూత్రాల పథకం (Six-Point Formula), 32వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 371-D ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి.
- 4.3 1985లో హైదరాబాద్ ఒప్పందం: 1985లో ఎన్.టి. రామారావు నేతృత్వంలో, తెలంగాణ ఉద్యమ నేతలతో చర్చించి జీవో 610 జారీ చేశారు. ఇది తెలంగాణకు కొంత రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం, ఉద్యోగాల్లో నిబంధనల అమలుకు హామీ ఇచ్చింది.
- 4.4 2001 తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (TRS) స్థాపన: 2001 ఏప్రిల్ 27న కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు (KCR) తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి (TRS) పార్టీని స్థాపించారు. ఇది తెలంగాణ ఉద్యమానికి కొత్త రాజకీయ శక్తిని ఇచ్చింది.
- 4.5 2009 నవంబర్ 29 – కేసీఆర్ నిరవధిక ఆమరణ నిరాహార దీక్ష: తెలంగాణ రాష్ట్రం కోసం 2009 నవంబర్ 29న కేసీఆర్ నిరవధిక ఆమరణ నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు. డిసెంబర్ 9న కేంద్ర హోం మంత్రి పి. చిదంబరం తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు ప్రక్రియ ప్రారంభిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు.
- 4.6 2010 ఫిబ్రవరి 3 – శ్రీకృష్ణ కమిటీ నియామకం: కేంద్ర ప్రభుత్వం న్యాయమూర్తి బి.ఎన్. శ్రీకృష్ణ అధ్యక్షతన ఐదుగురు సభ్యుల కమిటీని నియమించింది.
- 4.7 2010 డిసెంబర్ 30 – శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదిక: కమిటీ నివేదిక సమర్పించబడింది. 461 పేజీల నివేదికలో ముఖ్య అన్వేషణలు:
- ఆర్థిక అసమానతల స్వరూపం: కమిటీ ప్రకారం, తెలంగాణ (హైదరాబాద్ మినహా) జీడీపీలో ఛత్తీస్‌గఢ్, జార్ఖండ్, ఉత్తరాంచల్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, గోవా కంటే ముందుంది; రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే 15వ స్థానం. తలసరి ఆదాయం జాతీయ సగటు కంటే ఎక్కువ.
- వృద్ధి రేటు (2000-01 నుండి 2007-08): తెలంగాణ (హైదరాబాద్‌తో) 63%; హైదరాబాద్ మినహా 60.3%; రాయలసీమ 58%; కోస్తా ఆంధ్ర 54.1%.
- రాయలసీమ వెనుకబాటు: కమిటీ ప్రకారం రాయలసీమ, తెలంగాణ కంటే వెనుకబడిన ప్రాంతం.
- అంతర్గత అసమానతలు: తెలంగాణ, రాయలసీమలలో అసమానతలు పెరుగుతున్నాయి; కోస్తా ఆంధ్రలో తగ్గుతున్నాయి.
- వ్యవసాయ కూలీల ఆదాయం: తెలంగాణలో నిజ ఆదాయం గణనీయంగా తగ్గింది; కోస్తా ఆంధ్రలో పెరిగింది.
- హైదరాబాద్ కారకం: హైదరాబాద్ పట్టణ సముదాయం రాష్ట్ర జీడీపీలో 8% వాటా; వాస్తవానికి ఇది అంతకంటే ఎక్కువ ఉండవచ్చు.
- విభజన సాధ్యత: కమిటీ ప్రకారం తెలంగాణ రాష్ట్రం ఆర్థికంగా సాధ్యమే; దాని జీడీపీ జార్ఖండ్, ఛత్తీస్‌గఢ్ కంటే ఎక్కువ.
- 4.8 2011 జనవరి 6 – శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదిక విడుదల: కేంద్ర హోం మంత్రి పి. చిదంబరం, నివేదికను బహిరంగపరిచారు.
- 4.9 2013 జూలై 30 – కేంద్ర కేబినెట్ తెలంగాణ ఏర్పాటుకు ఆమోదం: కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ (CWC) మరియు కేంద్ర మంత్రివర్గం తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు ఆమోదం తెలిపాయి.
- 4.10 2014 ఫిబ్రవరి 20 – పునర్విభజన బిల్లు పార్లమెంటు ఆమోదం: ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్విభజన బిల్లు లోక్‌సభలో ఫిబ్రవరి 18న, రాజ్యసభలో ఫిబ్రవరి 20న ఆమోదం పొందింది. మార్చి 1న రాష్ట్రపతి ప్రణబ్ ముఖర్జీ ఆమోదముద్ర పడింది.
- 4.11 2014 జూన్ 2 – తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావం: తెలంగాణ రాష్ట్రం అధికారికంగా భారత 29వ రాష్ట్రంగా ఆవిర్భవించింది.
5. ఆర్థిక సూచికలు – 1956 vs 2014
| సూచిక | 1956 (విలీనం నాటికి) | 2013-14 (విభజన నాటికి) |
|---|---|---|
| ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తి (తెలంగాణ) | 14.59 లక్షల టన్నులు | 107 లక్షల టన్నులు |
| వరి సాగు విస్తీర్ణం | 21.51 లక్షల ఎకరాలు | 61.32 లక్షల ఎకరాలు |
| వరి ఉత్పత్తి | 5.46 మిలియన్ టన్నులు | 51 మిలియన్ టన్నులు |
| ట్యాంక్ నీటిపారుదల (తెలంగాణ) | 100% (ప్రధాన ఆధారం) | 50% (సగానికి తగ్గింది) |
| బోరుబావుల నీటిపారుదల | చాలా తక్కువ | 77% (14 లక్షల హెక్టార్లు) |
6. 2014 నాటికి ఆర్థిక స్థితి – విభజన సమయంలో
6.1 జీఎస్‌డీపీ, తలసరి ఆదాయం:
- 2012-13లో అవిభాజ్య ఆంధ్రప్రదేశ్ జీఎస్‌డీపీ (ప్రస్తుత ధరలలో) రూ.7,38,497 కోట్లు; తలసరి ఆదాయం రూ.77,277.
- 11వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (2007-12)లో రాష్ట్ర వార్షిక వృద్ధి రేటు 8.18% (జాతీయ వృద్ధి 8.02%).
- 1956 నుండి 1980 వరకు సగటు వృద్ధి 3% పైగా నమోదు కాగా, 10వ పంచవర్ష ప్రణాళిక (2002-07) నాటికి 8.2%కు పెరిగింది.
6.2 విభజన తర్వాత స్థానాలు:
- తెలంగాణ: సంపూర్ణ జీడీపీ, తలసరి ఆదాయంలో దేశంలో 13వ స్థానం.
- మిగిలిన ఆంధ్రప్రదేశ్: సంపూర్ణ జీడీపీలో 13వ స్థానం, తలసరి ఆదాయంలో 10వ స్థానం.
7. ముగింపు – 58 సంవత్సరాల సారాంశం
1956 నవంబర్ 1 నుండి 2014 జూన్ 2 వరకు, తెలంగాణ ప్రాంతం అవిభాజ్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో వ్యవస్థాగత ఆర్థిక అసమానతలను ఎదుర్కొంది. నిధుల మళ్లింపు, నీటిపారుదల నిర్లక్ష్యం, ఉద్యోగాల్లో వివక్ష, పారిశ్రామిక వెనుకబాటు – ఇవి తెలంగాణ ఉద్యమానికి బలమైన ఆర్థిక ఆధారాలను ఇచ్చాయి. శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదిక (2010) ఈ అసమానతలను శాస్త్రీయంగా, సమగ్రంగా విశ్లేషించింది; 2014లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావం ఆర్థిక స్వయం నిర్ణయాధికారానికి నాంది పలికింది.
8. పరీక్షా దృష్టికోణంలో క్విక్ రివ్యూ (Objective Points)
(మొబైల్ ఫోన్లలో పట్టికలను అడ్డంగా స్క్రోల్ చేసి పూర్తి సమాచారాన్ని చదవవచ్చు)
ముఖ్య తేదీలు – సంవత్సరాలు
| తేదీ / సంవత్సరం | చారిత్రక / ఆర్థిక పరిణామం |
|---|---|
| 1956 నవంబర్ 1 | ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటు |
| 1969 జనవరి | 1969 తెలంగాణ ఉద్యమం ప్రారంభం |
| 1971 | మల్కీ నిబంధనల పునరుద్ధరణ (సుప్రీంకోర్టు తీర్పు) |
| 1972 | జై ఆంధ్ర ఉద్యమం |
| 1973 | ఆరు సూత్రాల పథకం (Six-Point Formula) & ఆర్టికల్ 371-D |
| 1985 డిసెంబర్ 30 | హైదరాబాద్ ఒప్పందం / జీవో 610 జారీ |
| 2001 ఏప్రిల్ 27 | TRS (తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి) స్థాపన |
| 2009 నవంబర్ 29 | కేసీఆర్ నిరవధిక ఆమరణ నిరాహార దీక్ష |
| 2009 డిసెంబర్ 9 | కేంద్రం తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు ప్రక్రియకు అంగీకారం |
| 2010 ఫిబ్రవరి 3 | శ్రీకృష్ణ కమిటీ నియామకం |
| 2010 డిసెంబర్ 30 | శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదిక సమర్పణ (461 పేజీలు) |
| 2011 జనవరి 6 | శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదిక బహిరంగ విడుదల |
| 2013 జూలై 30 | కేంద్ర కేబినెట్ & CWC తెలంగాణ ఏర్పాటుకు ఆమోదం |
| 2014 ఫిబ్రవరి 20 | ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్విభజన బిల్లు పార్లమెంటు ఆమోదం |
| 2014 జూన్ 2 | తెలంగాణ రాష్ట్ర అధికారిక ఆవిర్భావం |
ముఖ్య వ్యక్తులు – పాత్రలు
| వ్యక్తి | పాత్ర / చారిత్రక సహకారం |
|---|---|
| న్యాయమూర్తి బి.ఎన్. శ్రీకృష్ణ | ఆంధ్రప్రదేశ్ పరిస్థితుల కమిటీ (CCSAP) అధ్యక్షుడు |
| కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖర్ రావు (KCR) | TRS వ్యవస్థాపక అధ్యక్షుడు, తెలంగాణ ఉద్యమ నేత |
| పి. చిదంబరం | కేంద్ర హోం మంత్రి (డిసెంబర్ 9 ప్రకటన, నివేదిక విడుదల) |
| సి. విఠల్ | తెలంగాణ PSC మాజీ సభ్యుడు, ఉద్యోగాల్లో వివక్షపై పోరాటం |
| జేఎం గిర్గ్లానీ | తెలంగాణ ఉద్యోగాల నిబంధనల ఉల్లంఘనపై ఏకసభ్య కమిషన్ చైర్మన్ |
ముఖ్య గణాంకాలు – పరీక్షా సూచీలు
| అంశం / సూచిక | గణాంక విలువ / నిష్పత్తి |
|---|---|
| తలసరి రెవెన్యూ (1955-56) – ఆంధ్ర | రూ.10.53 |
| తలసరి రెవెన్యూ (1955-56) – తెలంగాణ | రూ.15.04 |
| తలసరి రెవెన్యూ నిష్పత్తి (1955-56) | 1.00 : 1.43 (ఆంధ్ర : తెలంగాణ) |
| ఆంధ్ర రెవెన్యూ లోటు (1956 విలీనం నాటికి) | రూ.4 కోట్లు |
| తెలంగాణ ఆదాయ మిగులు (1956 విలీనం నాటికి) | రూ.1 కోటి |
| ఉమ్మడి రాష్ట్ర ఆదాయంలో తెలంగాణ వాటా | సుమారు 50% |
| రాష్ట్ర మొత్తం వ్యయంలో తెలంగాణ వాటా | సుమారు 35% మాత్రమే |
| హైదరాబాద్ పన్ను ఆదాయం (2012-13 SOTR) | రూ.11,730 కోట్లు (రాష్ట్రంలో మొత్తం రూ.51,441 కోట్లు) |
| హైదరాబాద్ IT ఎగుమతుల వాటా | 99% (రూ.55,000 కోట్లలో) |
| హైదరాబాద్, రంగారెడ్డి తయారీ రంగ వాటా | 44% (నిర్మాణ రంగంలో 39%) |
| ట్యాంక్ నీటిపారుదల తగ్గుదల (1956–2008) | 50% క్షీణత |
| బోరుబావులపై ఆధారపడటం (తెలంగాణ, 2008-09) | 77% (14 లక్షల హెక్టార్లు) |
| అవిభాజ్య ఏపీ జీఎస్‌డీపీ (2012-13) | రూ.7,38,497 కోట్లు (ప్రస్తుత ధరలలో) |
| ఉమ్మడి రాష్ట్ర తలసరి ఆదాయం (2012-13) | రూ.77,277 |
| 11వ పంచవర్ష ప్రణాళిక వార్షిక వృద్ధి రేటు | 8.18% (జాతీయ వృద్ధి 8.02%) |
ముఖ్య పదాలు – అర్థాలు
| పదం | చారిత్రక వివరణ |
|---|---|
| మల్కీ నిబంధనలు | తెలంగాణ ప్రజలకు ఉద్యోగాల్లో రక్షణ కల్పించే నిబంధనలు (1956–1969, 1971 నుండి పునరుద్ధరణ) |
| జెంటిల్‌మెన్స్ అగ్రిమెంట్ | తెలంగాణ ఆదాయ మిగులు నిధులను మళ్లించవద్దని 1956లో కుదిరిన పెద్దమనుషుల ఒప్పందం |
| శ్రీకృష్ణ కమిటీ | తెలంగాణ ప్రాంత పరిస్థితులపై కేంద్ర ప్రభుత్వం నియమించిన ఐదుగురు సభ్యుల కమిటీ (2010) |
| సింగరేణి కోల్ కంపెనీ | తెలంగాణ ప్రాంతంలో ఉన్న రాష్ట్ర ప్రభుత్వ రంగ బొగ్గు గని సంస్థ (SCCL) |
| ట్యాంక్ నీటిపారుదల | చెరువుల ద్వారా సాగునీరు అందించే తెలంగాణ సాంప్రదాయ గొలుసుకట్టు పద్ధతి |
ఒక్క వాక్యంలో సారాంశం
“1956 నుండి 2014 వరకు, తెలంగాణ ప్రాంతం అవిభాజ్య ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఆదాయం సమానంగా అందించినా, వ్యయం, నీటిపారుదల, ఉద్యోగాలు, పరిశ్రమలలో వ్యవస్థాగత అసమానతలను ఎదుర్కొంది — ఈ ఆర్థిక అన్యాయమే 2014లో తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావానికి బలమైన పునాది.”
No comments:
Post a Comment