సలహా రూపక అధికారాలు [143 వ అధికరణ] | Advisory Jurisdiction of the Supreme Court under Article 143

భారత రాజ్యాంగం – సుప్రీంకోర్టు అధికారాలు

సలహా రూపక అధికార పరిధి | Advisory Jurisdiction (Article 143)

[రాష్ట్రపతి రిఫరెన్స్, ఆర్టికల్ 143(1) vs 143(2), ఢిల్లీ లాస్ యాక్ట్ నుండి పంజాబ్ జలాల కేసు వరకు]

కార్యనిర్వాహక వర్గానికి న్యాయ మార్గదర్శనం: భారత రాజ్యాంగంలోని 143వ అధికరణ రాష్ట్రపతికి సుప్రీంకోర్టు నుండి న్యాయ సలహాను పొందే విశేషాధికారాన్ని (Presidential Reference) కల్పిస్తుంది. ఈ పద్ధతిని 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం (సెక్షన్ 213) నుండి మరియు కెనడా రాజ్యాంగం నుండి గ్రహించారు. ప్రభుత్వ పాలసీలు, చట్టాలు న్యాయపరమైన చిక్కుల్లో పడకుండా ముందస్తుగా సుప్రీంకోర్టు అభిప్రాయాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.

ఆర్టికల్ 143 క్రింద న్యాయసలహా – 2 వర్గాలు | Two Categories under Article 143

143వ అధికరణ సుప్రీంకోర్టు సలహా పరిధిని రెండు స్పష్టమైన నిబంధనలుగా వర్గీకరించింది:

1. ఆర్టికల్ 143(1) – ప్రజా ప్రాముఖ్యత గల చట్ట లేదా వాస్తవ అంశాలు:

• ప్రజా ప్రాధాన్యత కలిగిన ఒక ముఖ్యమైన చట్టపరమైన ప్రశ్న (Question of Law) లేదా వాస్తవమైన అంశం (Question of Fact) తలెత్తినప్పుడు లేదా తలెత్తే అవకాశం ఉందని రాష్ట్రపతి భావిస్తే సుప్రీంకోర్టు సలహాను కోరవచ్చు.
• సుప్రీంకోర్టు విచక్షణ (May Tender or Refuse): ఈ వర్గం కింద రాష్ట్రపతి కోరిన అంశాలపై సలహా ఇవ్వడమా లేదా నిరాకరించడమా అనేది పూర్తిగా సుప్రీంకోర్టు విచక్షణపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. కోర్టు సలహా ఇవ్వడానికి నిరాకరించవచ్చు.
• నిరాకరించిన చారిత్రక ఉదాహరణ: 1993 నాటి అయోధ్య రామజన్మభూమి-బాబ్రీ మసీదు రిఫరెన్స్. వివాదాస్పద స్థలంలో అంతకుముందు హిందూ దేవాలయం ఉండేదా లేదా అనే చారిత్రక వాస్తవాన్ని తేల్చాలని రాష్ట్రపతి కోరగా, అది పూర్తిగా రాజకీయ, మతపరమైన అంశం మరియు న్యాయపరమైన ప్రశ్న కాదనే కారణంతో సుప్రీంకోర్టు 5 గురు న్యాయమూర్తుల ధర్మాసనం సలహా ఇవ్వడానికి స్పష్టంగా నిరాకరించింది. అలాగే 2001 లో జమ్మూ కాశ్మీర్ రీసెటిల్‌మెంట్ బిల్లు అంశంపై కూడా అభిప్రాయాన్ని వెనక్కి పంపింది.

2. ఆర్టికల్ 143(2) – రాజ్యాంగ పూర్వ ఒప్పందాల వివాదాలు:

• రాజ్యాంగం అమలులోకి రాకముందు సంస్థానాలు, సంస్థలతో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందాలు, ఒడంబడికలు, సనద్‌లపై తలెత్తే వివాదాలపై రాష్ట్రపతి సలహా కోరవచ్చు. (ఇవి ఆర్టికల్ 131 ఒరిజినల్ అధికార పరిధి నుండి మినహాయించబడిన అంశాలు).
• తప్పనిసరి సలహా (Obligatory / Shall Report): ఈ అంశాలపై రాష్ట్రపతి రిఫరెన్స్ కోరినప్పుడు సుప్రీంకోర్టు తప్పనిసరిగా తన న్యాయసలహాను రాష్ట్రపతికి సమర్పించాలి (నిరాకరించడానికి వీల్లేదు).

సలహా స్వభావం & చట్టబద్ధమైన ప్రభావం | Legal Nature of Advisory Opinion

• సలహా పూర్వకమే (Not Binding on President): సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చే అభిప్రాయం కేవలం సలహా మాత్రమే (Advisory Opinion) తప్ప న్యాయస్థానం ఇచ్చిన తీర్పు (Judicial Pronouncement) కాదు. అందువల్ల ఆ సలహాను రాష్ట్రపతి పాటించవచ్చు లేదా తోసిపుచ్చవచ్చు (రాష్ట్రపతిని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ కట్టుబడి ఉండేలా చేయదు).
• ఆర్టికల్ 141 బైండింగ్ ప్రభావం: ఈ సలహా సాధారణ కోర్టు తీర్పు కానప్పటికీ, భారత అత్యున్నత న్యాయస్థానం వెలువరించిన అభిప్రాయం కావడం వల్ల దిగువ కోర్టులకు ఇది అత్యంత విలువైన మార్గదర్శక పూర్వ నిదర్శనంగా (Persuasive Precedent) ఉపయోగపడుతుంది.
• బహిరంగ ప్రకటన (Article 145(4)): ఆర్టికల్ 143 క్రింద సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చే సలహాను గోప్యంగా కాకుండా, బహిరంగ కోర్టులోనే (Open Court) అధికారికంగా చదివి వినిపించాలి. న్యాయమూర్తులలో భిన్నాభిప్రాయాలు ఉంటే విరుద్ధమైన అభిప్రాయాన్ని (Dissenting Opinion) కూడా నమోదు చేయవచ్చు.

రాజ్యాంగ ధర్మాసనం నిబంధన (Article 145(3)) | Minimum 5-Judge Bench

• రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 145(3) ప్రకారం — ఆర్టికల్ 143 కింద రాష్ట్రపతి కోరిన ప్రెసిడెన్షియల్ రిఫరెన్స్‌ను విచారించడానికి కనీసం 5 మంది న్యాయమూర్తులతో కూడిన రాజ్యాంగ ధర్మాసనం (Constitution Bench of at least 5 Judges) తప్పనిసరిగా ఏర్పాటు కావాలి.
• ముగ్గురు న్యాయమూర్తుల డివిజన్ బెంచ్ ఆర్టికల్ 143 రిఫరెన్స్‌ను విచారించడానికి రాజ్యాంగబద్ధంగా అధికారం లేదు.

చారిత్రక ప్రెసిడెన్షియల్ రిఫరెన్స్‌లు – ముఖ్యమైన మైలురాళ్లు | Famous References

1950 నుండి ఇప్పటివరకు భారత రాష్ట్రపతులు సుప్రీంకోర్టును 16 సార్లు ఆర్టికల్ 143 క్రింద సలహాలను కోరారు. వాటిలో పరీక్షల పరంగా అత్యంత ముఖ్యమైనవి:

↔️ క్రింది పట్టికను సమాంతరంగా (Horizontal) స్క్రోల్ చేసి ఆర్టికల్ 143 క్రింద వెలువడిన ప్రధాన కేసులను చూడవచ్చు:

క్ర.సం	సంవత్సరం	కేసు / రిఫరెన్స్ పేరు	చర్చనీయాంశం & సుప్రీంకోర్టు అభిప్రాయం
1	1951	ఇన్ రీ ఢిల్లీ లాస్ యాక్ట్ కేసు (In Re Delhi Laws Act)	స్వతంత్ర భారతదేశంలో తొలి ప్రెసిడెన్షియల్ రిఫరెన్స్. నియోజిత శాసనాధికారం (Delegated Legislation) పరిమితులపై కోర్టు చారిత్రక వివరణ ఇచ్చింది.
2	1958	కేరళ విద్యా బిల్లు (Kerala Education Bill)	మైనార్టీ విద్యాసంస్థల నిర్వహణ హక్కులు (ఆర్టికల్ 30) మరియు రాష్ట్ర శాసనాల పరిమితులపై సలహా ఇచ్చింది.
3	1960	బేరుబారి యూనియన్ కేసు (Berubari Union Case)	భారత భూభాగాన్ని విదేశాలకు బదలాయించాలంటే ఆర్టికల్ 3 సరిపోదని, ఆర్టికల్ 368 కింద రాజ్యాంగ సవరణ తప్పనిసరి అని తీర్పునిచ్చింది (దీంతో 9వ సవరణ చేశారు).
4	1964	కేశవ్ సింగ్ కేసు (Keshav Singh / Privileges Reference)	శాసనసభల సభా హక్కులు (ఆర్టికల్ 194) మరియు హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల విచారణాధికారాల మధ్య వివాదంపై మార్గదర్శకాలు ఇచ్చింది.
5	1974	రాష్ట్రపతి ఎన్నిక రిఫరెన్స్ (Presidential Poll Reference)	గుజరాత్ అసెంబ్లీ రద్దయినప్పటికీ నిర్ణీత గడువులోగా భారత రాష్ట్రపతి ఎన్నికలు జరపవచ్చని స్పష్టం చేసింది.
6	1993	అయోధ్య రామజన్మభూమి రిఫరెన్స్	సుప్రీంకోర్టు సలహా ఇవ్వడానికి స్పష్టంగా నిరాకరించి వెనక్కి పంపిన చారిత్రక కేసు.
7	1998	కొలీజియం వ్యవస్థ రిఫరెన్స్ (Special Reference 1 of 1998)	థర్డ్ జడ్జెస్ కేస్; సుప్రీంకోర్టు జడ్జిల నియామకానికి CJI + 4 గురు సీనియర్ జడ్జిల కొలీజియం అవసరమని స్పష్టం చేసింది.
8	2012	2G స్పెక్ట్రమ్ / సహజ వనరుల వేలం రిఫరెన్స్	సహజ వనరుల కేటాయింపులో వేలం పాట మాత్రమే ఏకైక మార్గం కాదని, ఇతర పారదర్శక పద్ధతులనూ అనుసరించవచ్చని వివరించింది.
9	2016	పంజాబ్ నీటి ఒప్పందాల రద్దు చట్టం (SYL కెనాల్ కేసు)	తుది తీర్పు వెలువడింది: పంజాబ్ ప్రభుత్వం 2004 లో చేసిన ఒప్పందాల రద్దు చట్టం రాజ్యాంగ విరుద్ధమని, ఏకపక్షంగా అంతర్రాష్ట్ర నీటి ఒప్పందాలను రద్దు చేయలేరని 2016 నవంబర్‌లో సుప్రీంకోర్టు తేల్చిచెప్పింది.

📌 పరీక్షల ప్రత్యేకం (Exam Point of View - Quick Revision Notes)

• రాష్ట్రపతి సుప్రీంకోర్టును సలహా కోరే అధికరణ: ఆర్టికల్ 143.
• ఆర్టికల్ 143 మూల చట్టం: 1935 భారత ప్రభుత్వ చట్టం (సెక్షన్ 213).
• కోర్టు సలహా ఇవ్వడం విచక్షణాపరమైనది: ఆర్టికల్ 143(1) (ప్రజా ప్రాముఖ్యత గల చట్ట/వాస్తవ అంశాలు).
• కోర్టు సలహా ఇవ్వడం తప్పనిసరి అయినది: ఆర్టికల్ 143(2) (రాజ్యాంగ పూర్వ ఒప్పందాల వివాదాలు).
• సుప్రీంకోర్టు సలహా రాష్ట్రపతిపై బైండింగా?: కాదు, కేవలం సలహా మాత్రమే.
• ప్రెసిడెన్షియల్ రిఫరెన్స్ విచారించే కనీస ధర్మాసనం: కనీసం 5 గురు న్యాయమూర్తులు (ఆర్టికల్ 145(3)).
• మొట్టమొదటి ప్రెసిడెన్షియల్ రిఫరెన్స్: ఇన్ రీ ఢిల్లీ లాస్ యాక్ట్ (1951).
• సుప్రీంకోర్టు సలహా ఇవ్వడానికి నిరాకరించిన ప్రసిద్ధ వివాదం: అయోధ్య వివాదం (1993).
• పంజాబ్ ఒప్పందాల రద్దు చట్టం (SYL) అభిప్రాయం: 2016 నవంబర్‌లో సుప్రీంకోర్టు పంజాబ్ చట్టాన్ని రాజ్యాంగ విరుద్ధమని ప్రకటించింది.