Indian Constitution Articles 1-4 - మొదటి భాగం (1-4 అధికారాలు)

మొదటి భాగం: కేంద్రం మరియు దాని భూభాగం (Part I – Articles 1 to 4 & States Reorganisation)

భారత రాజ్యాంగం • యూనియన్ మరియు భూభాగాలు • రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చరిత్ర

మొదటి భాగం (1-4 అధికారాలు / అధికరణలు)

భారతదేశంలోని రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాలు, వాటి భూభాగాలు మొదలగు అంశాలను మొదటి భాగం సమగ్రంగా తెలియజేస్తుంది.

1వ అధికరణ (Article 1)

భారతదేశం ఒక రాష్ట్రాల కలయిక (యూనియన్): భారతదేశం "ఇండియా అనగా భారత్ – రాష్ట్రాల యూనియన్" అని 1వ అధికరణ స్పష్టంగా పేర్కొంటుంది.

• దేశం సమాఖ్య విధానం అనుసరిస్తున్నప్పటికీ 'సమాఖ్య' (Federation) అనే పదాన్ని రాజ్యాంగంలో ఎక్కడా చేర్చలేదు.
• సమాఖ్యకు బదులుగా (కేంద్ర ప్రభుత్వానికి బదులు) మన రాజ్యాంగంలో 'యూనియన్' అనే పదం ఉపయోగించారు.
• కెనడా రాజ్యాంగాన్ని స్ఫూర్తిగా తీసుకొని డా. బి.ఆర్. అంబేద్కర్ యొక్క సూచననుసరించి 'యూనియన్' అను పదాన్ని రాజ్యాంగంలో చేర్చారు.
• 1994 S.R. బొమ్మై కేసు: 1994లో సుప్రీంకోర్టు S.R. బొమ్మై కేసులో 'సమాఖ్య విధానం' మన రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూపంలో అంతర్భాగమని పేర్కొన్నది.
• ఈ అధికరణలో పేర్కొనబడిన భూభాగాలు:
  • దేశంలోని రాష్ట్రాలు మరియు వాటి భూభాగాలు
  • కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు మరియు వాటి భూభాగాలు
  • అర్జిత ప్రాంతాలు (Acquired Territories)
• అర్జిత ప్రాంతాలకు ఉదాహరణలు: 1974 లో సిక్కిం భారత్‌లో విలీనం కావటం; దాద్రానగర్ హవేలి, గోవా, డయ్యూ డామన్ & పాండిచ్చేరిలు భారత యూనియన్‌లో విలీనం కావటం అర్జిత ప్రాంతాలకు ఉదాహరణలు.

2వ అధికరణ (Article 2)

నూతన భూభాగాల ప్రవేశం లేదా ఏర్పాటు: భారత్‌కు సంబంధించిన భూభాగాలపై అంతిమ నిర్ణయం తీసుకునే అధికారం పార్లమెంటుది.

• దేశంలో అంతర్గతంగా భూభాగాల విషయంలో మార్పులు చేయడంతోపాటు మనదేశ భూభాగాలను ఇతరులకు బదిలీ చేయుట, ఇతరుల భూభాగాలను దేశంలో విలీనం చేయటం వంటి విషయాలలో పార్లమెంటు అంతిమంగా నిర్ణయిస్తుంది.
• ఉదాహరణ: 1960 లో బేరూ-బారీ ప్రాంతాన్ని పాకిస్తాన్‌కు బదిలీ చేయగా, కూచ్‌బెహార్ ప్రాంతాన్ని, 1975లో సిక్కింను పూర్తి రాష్ట్రంగా దేశంలో విలీనం చేశారు.

3వ అధికరణ (Article 3)

నూతన రాష్ట్రాల ఏర్పాటు మరియు సరిహద్దుల మార్పు: భారత్‌లో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చేసే అంతిమ అధికారం పార్లమెంటుదే.

రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ పరిధి:

(a) నూతన రాష్ట్రాల ఏర్పాటు (b) రాష్ట్రాల పేర్ల మార్పు (c) సరిహద్దుల మార్పు (d) భూభాగాలను వేరుచేయడం (e) ఇతర రాష్ట్రాల్లో విలీనం

3వ అధికరణ బిల్లు ఆమోద ప్రక్రియ & నిబంధనలు:

• పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లుల్ని పార్లమెంటు ఉభయసభలలో (లోక్‌సభ లేదా రాజ్యసభ) దేనిలోనైనా ప్రవేశపెట్టవచ్చు.
• బిల్లును పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టుటకు ముందుగా రాష్ట్రపతి ముందస్తు అనుమతి తప్పనిసరిగా ఉండాలి.
• రాష్ట్రపతి పునర్వ్యవస్థీకరణ గావించబడే సంబంధిత రాష్ట్ర శాసనసభ యొక్క అభిప్రాయాన్ని కోరవచ్చును.
• రాష్ట్రపతి ఆ రాష్ట్ర అభిప్రాయాన్ని నిర్ణీత గడువులోగా తెలపాలని కోరవచ్చు లేదా ఆ గడువును పొడిగించవచ్చు.
• రాష్ట్ర అభిప్రాయంపై పరిమితి: రాష్ట్రం తెలిపిన అభిప్రాయాన్ని కేంద్ర ప్రభుత్వం / పార్లమెంట్ తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిన అవసరం లేదు. కేంద్రం తన స్వంత నిర్ణయాన్ని అమలుపరచవచ్చును.
• పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లుపై పార్లమెంటు చేసిన తీర్మానాన్ని రాష్ట్రపతి తప్పనిసరిగా ఆమోదించాలి.
• రాష్ట్రపతి ఎంతకాలంలోగా తన నిర్ణయాన్ని తెలపాలనే విషయంపై రాజ్యాంగంలో నిర్దిష్ట సమయపరిమితి చెప్పబడలేదు.
• రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ బిల్లుల్ని పార్లమెంటు సాధారణ మెజారిటీతో (Simple Majority) ఆమోదిస్తే సరిపోతుంది.
• భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమైనపుడు ఈ బిల్లులపై సంయుక్త సమావేశానికి (Joint Sitting) అవకాశం లేదు.

4వ అధికరణ (Article 4)

• రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిపినపుడు 1వ షెడ్యూల్ (రాష్ట్రాల పేర్లు, సరిహద్దులు) లో మార్పులు చేయాలి.
• నూతన రాష్ట్రాలు ఏర్పరచినపుడు 4వ షెడ్యూల్ (రాజ్యసభ స్థానాల కేటాయింపు) ను తప్పనిసరిగా సవరించాలి.
• రాష్ట్రాల అంతర్గత పునర్వ్యవస్థీకరణ జరిపినపుడు ఆర్టికల్ 368 ప్రకారం రాజ్యాంగ సవరణ చేయుట తప్పనిసరి కాదు (సాధారణ చట్టం సరిపోతుంది).
• బేరూ-బారీ కేసు తీర్పు (1960): భారత భూభాగాన్ని విదేశాలకు బదిలీ చేసినపుడు రాజ్యాంగాన్ని (ఆర్టికల్ 368 కింద) తప్పనిసరిగా సవరించాలని సుప్రీంకోర్టు తీర్పునిచ్చింది.
• సుప్రీంకోర్టు తీర్పుననుసరించి 9వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం (1960) ద్వారా బేరూ-బారీ ప్రాంతాన్ని పాకిస్తాన్‌కు బదిలీ చేశారు.
• భారతదేశాన్ని "విభాజిత రాష్ట్రాలు గల అవిభాజ్యమైన యూనియన్" (An Indestructible Union of Destructible States) గా పేర్కొంటారు.
• భారత యూనియన్ నుండి విడిపోయే (Secede) అధికారం ఏ రాష్ట్రానికీ లేదు; ఎందుకంటే మనది రాష్ట్రాల మధ్య ఒప్పందం ద్వారా ఏర్పడిన సమాఖ్య కాదు.

---

భారతదేశంలో రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ – చారిత్రక నేపథ్యం

1950 రాజ్యాంగం అమలునాటికి గల 4 వర్గాల రాష్ట్రాలు (Part A, B, C, D):

వర్గం (Category)	విభాగం వివరాలు	రాష్ట్రాల సంఖ్య
PART - A	గతంలో బ్రిటిష్ పాలిత గవర్నర్ ప్రావిన్సులుగా ఉన్న ప్రాంతాలు.	9
PART - B	ప్రత్యేకమైన శాసనసభలు కలిగిన పెద్ద స్వదేశీ సంస్థానాలు (రాజప్రముఖ్ పాలన).	10
PART - C	గతంలో చీఫ్ కమిషనరేట్ ప్రాంతాలు మరియు కొన్ని చిన్న స్వదేశీ సంస్థానాలు.	9
PART - D	అండమాన్ & నికోబార్ దీవులు (లెఫ్టినెంట్ గవర్నర్ పరిపాలన).	1

పట్టిక పూర్తిగా చూడటానికి పక్కకు స్క్రోల్ చేయండి మొత్తం 4 విభాగాలు (1950)

భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల డిమాండ్ – ముఖ్య ఘట్టాలు

• భారతదేశంలో భాషాప్రాతిపదికపై రాష్ట్రాల ఏర్పాటు జరగాలని 20వ శతాబ్దం మొదటి నుండే బలమైన డిమాండ్ మొదలైంది.
• 1905: రాబర్ట్ రిస్లే నివేదికననుసరించి లార్డ్ కర్జన్ బెంగాల్‌ను విభజించాడు.
• బెంగాల్ ఉద్యమం: విభజనకు వ్యతిరేకంగా వచ్చిన వందేమాతరం ఉద్యమం బెంగాలీ మాట్లాడేవారందరికీ ఒకే రాష్ట్రం ఉండాలని డిమాండ్ చేసింది.
• 1911: లార్డ్ హార్డింజ్ బెంగాల్ విభజనను రద్దు చేశాడు. ఈ పరిణామం దేశంలో "ఒకే భాష – ఒకే రాష్ట్రం" ప్రతిపాదనకు బలమైన దారితీసింది.
• 1913: బాపట్లలో జరిగిన ప్రథమ ఆంధ్ర మహాసభ సమావేశం ప్రత్యేక ఆంధ్రరాష్ట్ర ఏర్పాటును గట్టిగా డిమాండ్ చేసింది.
• 1921: మహాత్మా గాంధీ భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ ప్రావిన్షియల్ కమిటీలను భాషాప్రాతిపదికపై పునర్వ్యవస్థీకరించాలని సూచించారు.
• 1927: మద్రాస్ కాంగ్రెస్ సమావేశం భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటును సమర్థిస్తూ అధికారిక తీర్మానం చేసింది.
• 1928: మోతీలాల్ నెహ్రూ నివేదిక (Nehru Report) కూడా భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటును సూత్రప్రాయంగా సమర్థించింది.
• 1931: గాంధీజీ లండన్‌లో జరిగే 2వ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశానికి హాజరయ్యే సందర్భంగా ప్రత్యేక ఆంధ్రరాష్ట్ర ఏర్పాటును డిమాండ్‌గా ప్రస్తావించాలని డాక్టర్ భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య ప్రతిపాదించారు.
• 1942: ప్రముఖ క్రికెట్ క్రీడాకారుడు సర్ విజయ్ (విజ్జీ) క్రిప్స్ మిషన్‌ను కలిసి ప్రత్యేక ఆంధ్రరాష్ట్ర ఏర్పాటును డిమాండ్ చేశారు.
• 1945: భారత జాతీయ కాంగ్రెస్ శాసనసభ ఎన్నికల (Legislative Assembly Elections) సందర్భంగా తమ ఎన్నికల మేనిఫెస్టోలో భాషారాష్ట్రాల ఏర్పాటుకు స్పష్టమైన హామీ ఇచ్చింది.
• 1948: ప్రధాని నెహ్రూ విశాఖపట్నం సందర్శించినపుడు ప్రత్యేకాంధ్ర ఏర్పాటు తమ పరిశీలనలో ఉందని అధికారికంగా పేర్కొన్నారు.

---

రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిటీలు & కమిషన్లు

1. S.K. ధార్ కమిషన్ (జూన్ 1948)

• రాజ్యాంగ పరిషత్ ప్రెసిడెంట్ డా. రాజేంద్రప్రసాద్ ఈ కమిటీని నియమించారు.
• అలహాబాద్ హైకోర్టు విశ్రాంత న్యాయమూర్తి అయిన S.K. ధార్ నేతృత్వంలో భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రాల సాధ్యాసాధ్యాలను పరిశీలించేందుకు ఈ కమిటీ ఏర్పడింది.
• కమిటీ సభ్యులు: S.K. ధార్ (ఛైర్మన్), పన్నాలాల్, జగత్ నారాయణ్‌లాల్.
• నివేదిక & సిఫార్సులు: ఈ కమిటీ భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటును వ్యతిరేకించింది. రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ అనేది కేవలం పరిపాలనా సౌలభ్యం, భౌగోళిక విస్తృతి, ఆర్థిక సమృద్ధి మరియు అభివృద్ధి ఆధారంగానే జరగాలని సూచించింది.
• ధార్ కమిషన్ నివేదిక వెలువడిన తర్వాత ఆంధ్ర ప్రాంతంలో తీవ్ర నిరసనలు వ్యక్తమయ్యాయి.

2. JVP కమిటీ (డిసెంబర్ 1948)

• 1948 డిసెంబర్‌లో జరిగిన జైపూర్ కాంగ్రెస్ సమావేశంలో ధార్ కమిషన్ నివేదికను పునఃపరిశీలించేందుకు ముగ్గురు అగ్రనేతలతో JVP కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు.
• సభ్యులు (J-V-P): Jawaharlal Nehru (జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ), Vallabhbhai Patel (వల్లభ్‌భాయ్ పటేల్), Pattabhi Sitaramayya (భోగరాజు పట్టాభి సీతారామయ్య).
• సిఫార్సులు (ఏప్రిల్ 1949 నివేదిక): కేవలం భాష ఆధారంగా రాష్ట్రాల విభజన తగదని, దేశ భద్రత, జాతీయ సమైక్యత, పరిపాలన మరియు అభివృద్ధి అంశాలకే ప్రాధాన్యత ఇవ్వాలని సూచించింది.
• అయితే, ప్రజల్లో తీవ్ర ఆకాంక్ష ఉన్నందున ప్రత్యేకాంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటును ప్రత్యేక దృష్టితో చూడాలని JVP కమిటీ సానుకూలంగా పేర్కొంది.

---

ప్రత్యేక ఆంధ్రరాష్ట్ర ఏర్పాటు (1953)

• 1952 ఆగస్టు 15: గొల్లపూడి సీతారామయ్య శాస్త్రి (స్వామి సీతారాం) ప్రత్యేకాంధ్ర ఏర్పాటుకై ఆమరణ నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు.
• నిరాహార దీక్ష 35వ రోజున ఆచార్య వినోభాభావే ఇచ్చిన హామీననుసరించి దీక్షను విరమించారు.
• 1952 అక్టోబర్ 19: మద్రాసులోని బులుసు సాంబమూర్తి గారి నివాసంలో అమరజీవి పొట్టి శ్రీరాములు ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం కోసం చారిత్రాత్మక ఆమరణ నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు.
• దీక్ష 50వ రోజున మద్రాసును సందర్శించిన ప్రధాని నెహ్రూ "ఆంధ్రులు మద్రాసు నగరంపై క్లెయిమ్ వదులుకున్నట్లయితే ప్రత్యేకాంధ్ర ఏర్పాటు కష్టమేమీ కాదు" అని అభిప్రాయపడ్డారు.
• 1952 డిసెంబర్ 15: 58 రోజుల సుదీర్ఘ నిరాహార దీక్ష అనంతరం పొట్టి శ్రీరాములు గారు ఆత్మబలిదానం చేశారు. దీంతో ఆంధ్ర ప్రాంతమంతా తీవ్ర నిరసనలు, ఆందోళనలు మిన్నంటాయి.
• 1952 డిసెంబర్ 19: ఉద్రిక్త పరిస్థితుల నేపథ్యంలో ప్రధాని నెహ్రూ ప్రత్యేకాంధ్ర ఏర్పాటును పార్లమెంటులో అధికారికంగా ప్రకటించారు.
• కైలాసనాథ్ వాంఛూ కమిటీ: కొత్త రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు సంబంధించిన ఆర్థిక, పరిపాలనా విధివిధానాలను రూపొందించడానికి జస్టిస్ కె.ఎన్. వాంఛూ కమిటీ నియమించబడింది.
• S.N. మిశ్రా కమిటీ: ఈ కమిటీ సూచనల మేరకు బళ్లారి తాలూకాలోని కన్నడ ప్రాబల్య ప్రాంతాలను మైసూర్ రాష్ట్రంలో విలీనం చేశారు.
• 1953 అక్టోబర్ 1: మద్రాస్ రాష్ట్రం నుండి విడిపోయి 11 జిల్లాలతో స్వతంత్ర భారతదేశంలో మొట్టమొదటి భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రంగా "ఆంధ్ర రాష్ట్రం" ఆవిర్భవించింది.

శ్రీబాగ్ ఒప్పందం (Sri Bagh Pact - 1937)

1937 నవంబర్ 16న కాశీనాథుని నాగేశ్వరరావు గారి మద్రాసు నివాసమైన 'శ్రీబాగ్' లో ఆంధ్ర, రాయలసీమ నాయకుల మధ్య కుదిరిన చారిత్రాత్మక ఒప్పందం (మొత్తం 6గురు ప్రముఖులు సంతకాలు చేశారు).

ఈ ఒప్పందం ప్రకారం: రాజధాని లేదా హైకోర్టులలో ఒకదానిని రాయలసీమకు కేటాయించాలి. టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు గారి సూచన మేరకు రాజధానిని కర్నూలులో, హైకోర్టును గుంటూరులో ఏర్పాటు చేశారు.

పదవి / విభాగం	ప్రముఖ వ్యక్తి
ఆంధ్రరాష్ట్ర మొదటి గవర్నర్	సి.యం. త్రివేది (చందూలాల్ మాధవ్‌లాల్ త్రివేది)
మొదటి ముఖ్యమంత్రి	టంగుటూరి ప్రకాశం పంతులు (ఆంధ్రకేసరి)
మొదటి ఉపముఖ్యమంత్రి	నీలం సంజీవరెడ్డి
ఆంధ్రరాష్ట్ర చివరి ముఖ్యమంత్రి	బెజవాడ గోపాలరెడ్డి (1955-1956)
గుంటూరు హైకోర్టు మొదటి ప్రధాన న్యాయమూర్తి (1954)	జస్టిస్ కోకా సుబ్బారావు

---

ఫజల్ అలీ కమిషన్ / రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ కమిషన్ (SRC - 1953)

ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటు తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల డిమాండ్లు ఊపందుకోవడంతో 1953 డిసెంబర్‌లో నెహ్రూ ప్రభుత్వం సమగ్ర పరిశీలన కోసం ఈ కమిషన్‌ను నియమించింది.

కమిషన్ త్రిసభ్య ధర్మాసనం:
1. జస్టిస్ సయ్యద్ ఫజల్ అలీ (ఛైర్మన్ - సుప్రీంకోర్టు విశ్రాంత న్యాయమూర్తి)
2. సర్దార్ K.M. ఫణికర్ (సభ్యులు - ప్రముఖ చరిత్రకారుడు/రాయబారి)
3. పండిట్ హృదయనాథ్ కుంజ్రూ (సభ్యులు - పార్లమెంటేరియన్)

కమిషన్ ప్రధాన నివేదిక & సిఫార్సులు (1955):

• దేశంలోని ప్రాంతీయ విభాగాలను కేవలం రెండే విభాగాలుగా వర్గీకరించాలి:
  • రాష్ట్రాలు (States)
  • కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు (Union Territories)
• రాజ్యాంగంలోని సంక్లిష్టమైన Part A, B, C, D వర్గీకరణను పూర్తిగా రద్దు చేయాలి.
• దేశవ్యాప్తంగా మొత్తం 16 రాష్ట్రాలు, 3 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలను ఏర్పాటు చేయాలని సిఫార్సు చేసింది.
• 'ఒకే భాష – ఒకే రాష్ట్రం' అనే సంకుచిత సిద్ధాంతాన్ని ఈ కమిషన్ నిర్ద్వంద్వంగా తిరస్కరించింది.
• రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో చరిత్ర, సంస్కృతి, ఆర్థిక పరిపుష్టి, పరిపాలనా సౌలభ్యం, దేశ రక్షణ మరియు జాతీయ సమగ్రతలతో పాటు భాషను ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా మాత్రమే పరిగణించాలని స్పష్టం చేసింది.
• దేశ సమైక్యత కోసం ప్రాంతీయ మండలాలు (Zonal Councils) ఏర్పాటు చేయాలి.
• భాషా అల్పసంఖ్యాక వర్గాల రక్షణార్థం జాతీయ మైనార్టీ భాషల కమిషనర్ కార్యాలయం ఏర్పాటు చేయాలి.

రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం - 1956 (7వ రాజ్యాంగ సవరణ)

• 1956 లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఫజల్ అలీ కమిషన్ నివేదికను కొన్ని మార్పులతో ఆమోదించింది.
• 7వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం (1956): దీని ద్వారా రాజ్యాంగంలోని 7వ భాగాన్ని (Part VII) తొలగించారు మరియు Part A, B, C, D వర్గీకరణను రద్దు చేశారు.
• 1956 నవంబర్ 1 నాటికి దేశంలో 14 రాష్ట్రాలు, 6 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు అధికారికంగా ఏర్పడ్డాయి.

14 రాష్ట్రాలు (States in 1956)	6 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు (UTs in 1956)
1. ఆంధ్రప్రదేశ్ (1956 నవంబర్ 1న విశాలాంధ్రగా ఏర్పాటు) 2. అస్సాం 3. బీహార్ 4. బొంబాయి 5. జమ్ము & కాశ్మీర్ 6. కేరళ 7. మధ్యప్రదేశ్ 8. మద్రాస్ 9. మైసూర్ 10. ఒరిస్సా 11. పంజాబ్ 12. రాజస్థాన్ 13. ఉత్తరప్రదేశ్ 14. పశ్చిమ బెంగాల్	1. ఢిల్లీ 2. హిమాచల్ ప్రదేశ్ 3. లక్కదీవ్, మినికాయ్ & అమిన్‌దివి దీవులు (నేటి లక్షద్వీప్) 4. అండమాన్ & నికోబార్ దీవులు 5. మణిపూర్ 6. త్రిపుర

పట్టిక కోసం పక్కకు స్క్రోల్ చేయండి 1956 నాటి 14 రాష్ట్రాలు & 6 UTs

📌 Exam Point of View – ముఖ్యమైన ముఖ్యాంశాలు (Quick Revision)

• ఆర్టికల్ 1: 'ఇండియా అంటే భారత్ – రాష్ట్రాల యూనియన్' (Union of States). 'సమాఖ్య' అనే పదం రాజ్యాంగంలో లేదు.
• ఆర్టికల్ 2 vs ఆర్టికల్ 3 తేడా: ఆర్టికల్ 2 విదేశీ/నూతన భూభాగాలను భారత యూనియన్‌లో చేర్చుకోవడం గురించి తెలుపుతుంది. ఆర్టికల్ 3 ఇప్పటికే భారత్‌లో అంతర్భాగంగా ఉన్న రాష్ట్రాల సరిహద్దులు, పేర్లు, పునర్విభజనను తెలుపుతుంది.
• ఆర్టికల్ 3 బిల్లు మెజారిటీ: పార్లమెంటులో సాధారణ మెజారిటీ (Simple Majority) సరిపోతుంది. రాష్ట్రపతి ముందస్తు అనుమతి తప్పనిసరి. అసెంబ్లీ అభిప్రాయం కేంద్రంపై బైండింగ్ కాదు.
• బేరూ-బారీ కేసు (1960) & 9వ సవరణ: భారత భూభాగాన్ని విదేశాలకు ఇవ్వాలంటే ఆర్టికల్ 368 ద్వారా రాజ్యాంగ సవరణ తప్పనిసరి.
• భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల కమిషన్ల కాలక్రమం (Chronology): ధార్ కమిషన్ (1948 జూన్) ➔ JVP కమిటీ (1948 డిసెంబర్) ➔ ఫజల్ అలీ కమిషన్ (1953 డిసెంబర్).
• 7వ రాజ్యాంగ సవరణ (1956): 4 వర్గాల (Part A, B, C, D) రాష్ట్రాలను రద్దు చేసి 14 రాష్ట్రాలు, 6 UTలను ఏర్పాటు చేసింది.

భారత రాజ్యాంగం – మొదటి భాగం (ఆర్టికల్స్ 1-4) మరియు రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ చరిత్ర APPSC / TSPSC / UPSC & ఇతర పోటీ పరీక్షల కోసం ప్రత్యేక మెటీరియల్

Free Material

📚 Indian Polity Hand Written Notes

UPSC, TSPSC, APPSC & All Competitive Exams ప్రిపరేషన్ కోసం పూర్తి నోట్స్.

Click Here ➔