Salient Features of Indian Constitution - భారత రాజ్యాంగ విశిష్ట లక్షణాలు

min read
Salient Features of Indian Constitution | Indian Polity Notes in Telugu

భారత రాజ్యాంగ విశిష్ట లక్షణాలు (Salient Features of the Indian Constitution)

భారత రాజ్యాంగం ప్రపంచంలోనే అత్యంత విలక్షణమైనది మరియు విస్తృతమైనది. వివిధ దేశాల రాజ్యాంగాల నుండి ఉత్తమమైన అంశాలను స్వీకరిస్తూనే, భారతదేశ సంస్కృతి, భిన్నత్వంలో ఏకత్వం, ప్రాదేశిక విశిష్టతలను దృష్టిలో ఉంచుకొని రాజ్యాంగ నిర్మాతలు దీనిని రూపొందించారు.

1. భారత రాజ్యాంగానికి గల 17 ప్రధాన విశిష్ట లక్షణాలు

1. లిఖిత మరియు సుదీర్ఘ రాజ్యాంగం
2. రాజ్యాంగ ప్రవేశిక (Preamble)
3. లౌకిక రాజ్యాంగం
4. ప్రాథమిక హక్కులు
5. ప్రాథమిక విధులు
6. రాజ్యవిధాన ఆదేశిక సూత్రాలు
7. దృఢ, అదృఢ లక్షణాల కలయిక
8. ఏకకేంద్ర, సమాఖ్య లక్షణాల కలయిక
9. రాజ్యాంగ ఆధిక్యత
10. పార్లమెంటరీ తరహా ప్రభుత్వం
11. సార్వత్రిక వయోజన ఓటుహక్కు
12. స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిగల న్యాయవ్యవస్థ
13. న్యాయ సమీక్షాధికారం
14. స్వతంత్ర రాజ్యాంగబద్ధ కమిషన్లు
15. ప్రత్యేక వర్గాలకు ప్రత్యేక అవకాశాలు
16. రాజ్యాంగ మౌలిక స్వరూప సిద్ధాంతం
17. ఏకీకృత లేదా సమైక్యత న్యాయవ్యవస్థ

2. లిఖిత మరియు సుదీర్ఘ రాజ్యాంగం (Written & Lengthiest Constitution)

ప్రపంచంలోనే అత్యంత పెద్ద లిఖిత రాజ్యాంగం భారత రాజ్యాంగం. 1950లో రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చినప్పటి స్థితికి, తదనంతర రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా జరిగిన మార్పులకు మధ్య గల పోలికలను కింద పేర్కొన్న పట్టిక ద్వారా పరిశీలించవచ్చు:

↔ పట్టికను పక్కకు స్క్రోల్ చేయండి (Scroll horizontally to view table)
క్ర.సం అంశం 1950 (అమలులోకి వచ్చినప్పుడు) ప్రస్తుత స్థితి (సవరణల ఆధారంగా)
1 అధికరణలు (Articles) 395 470 (సవరణల తర్వాత)
2 షెడ్యూల్స్ (Schedules) 8 12
3 భాగాలు (Parts) 22 25 
అధికరణల (Articles) సంఖ్య పరిగణన: వాస్తవంగా 1950 తర్వాత రాజ్యాంగం నుండి 24 అధికరణలను తొలగించడం ద్వారా సంఖ్యారీత్యా ఇవి 371 అయినప్పటికీ, మూల రాజ్యాంగంలోని చివరి సంఖ్య ప్రకారం ఇప్పటికీ 395 గానే పరిగణిస్తున్నారు. రాజ్యాంగ సవరణల ద్వారా తోడుగా చేర్చబడిన ఉపప్రకరణాలను (Sub-articles) కూడా కలుపుకొని ప్రస్తుతం 470 కంటే ఎక్కువ అధికరణలు ఉన్నాయి.

3. షెడ్యూళ్ళు & భాగాలలో వచ్చిన కీలక మార్పులు

  • షెడ్యూళ్ల పెంపు: రాజ్యాంగం అమల్లోనికి వచ్చిన తర్వాత అదనంగా 4 షెడ్యూళ్లను (9, 10, 11, 12) రాజ్యాంగంలో చేర్చడంతో ప్రస్తుతం షెడ్యూళ్ల సంఖ్య 12కి చేరింది.
  • 1950 నాటికి భాగాలు: రాజ్యాంగం అమల్లోకి వచ్చినప్పుడు మొత్తం భాగాల సంఖ్య 22.
  • 7వ భాగం తొలగింపు (1956): 1956లో చేసిన 7వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా 'Part-B' రాష్ట్రాల కోసం ఉద్దేశించిన 7వ భాగాన్ని రాజ్యాంగం నుండి పూర్తిగా తొలగించారు.
  • 42వ సవరణ ద్వారా చేర్చిన భాగాలు (1976): శ్రీమతి ఇందిరాగాంధీ ప్రభుత్వ హయాంలో 42వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా రెండు కొత్త భాగాలను చేర్చారు:
    1. IV-A భాగం: ప్రాథమిక విధులు (Fundamental Duties).
    2. XIV-A భాగం: పరిపాలనా ట్రిబ్యునళ్ల ఏర్పాటు (Administrative Tribunals).
  • 74వ సవరణ ద్వారా చేర్చిన భాగం (1992): పి.వి. నరసింహారావు ప్రభుత్వ కాలంలో 74వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా పట్టణ మరియు నగరపాలక సంస్థల (Municipalities) కోసం IX-A భాగాన్ని చేర్చారు.
  • ప్రస్తుత భాగాల సంఖ్య: ఈ మార్పుల చేర్పుల అనంతరం ప్రస్తుతం రాజ్యాంగంలో గల భాగాల సంఖ్య 25.

📌 పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా ముఖ్యమైన అంశాలు (Exam Point of View)

  • ప్రపంచంలోనే అతి పెద్ద రాజ్యాంగం: భారతదేశ రాజ్యాంగం ప్రపంచంలోనే అత్యంత సుదీర్ఘమైన లిఖిత రాజ్యాంగం.
  • మూల రాజ్యాంగ నిర్మాణం (1950): 395 అధికరణలు, 8 షెడ్యూళ్లు, 22 భాగాలు.
  • షెడ్యూళ్ల విస్తరణ: అమల్లోకి వచ్చిన తర్వాత 4 షెడ్యూళ్లు చేర్చబడి ప్రస్తుతం 12 షెడ్యూళ్లు ఉన్నాయి.
  • 7వ భాగం తొలగింపు: 1956 నాటి 7వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా Part-B రాష్ట్రాలకు చెందిన 7వ భాగాన్ని తొలగించారు.
  • 42వ రాజ్యాంగ సవరణ (1976): ప్రాథమిక విధుల కోసం Part IV-A, ట్రిబ్యునళ్ల కోసం Part XIV-A లను చేర్చారు.
  • 74వ రాజ్యాంగ సవరణ (1992): నగరపాలక సంస్థల (మున్సిపాలిటీల) కోసం Part IX-A ను చేర్చారు.
  • ప్రస్తుత భాగాలు: నికరంగా రాజ్యాంగంలో ప్రస్తుతం 25 భాగాలు ఉన్నాయి.
Free Material

📚 Indian Polity Hand Written Notes

UPSC, TSPSC, APPSC & All Competitive Exams ప్రిపరేషన్ కోసం పూర్తి నోట్స్.

Click Here ➔

No comments:

Post a Comment