Ancient History Jainism & Buddhism Practice Bits Set 4

min read
Buddhist Councils & Architecture Grand Quiz Set-4 (Q1-Q25) | APPSC TSPSC Indian History MCQ Quiz

జైన & బౌద్ధ మతాలు - గ్రాండ్ ప్రాక్టీస్ టెస్ట్ (SET 4)

ప్రశ్నలు:  Advanced Tough MCQs

1 మొదటి బౌద్ధ సంగీతికి సంబంధించిన క్రింది అంశాలను పరిశీలించి సరైన దానిని గుర్తించండి:
సరైన సమాధానం: B

వివరణ: బుద్ధుని నిర్వాణానంతరం క్రీ.పూ. 483లో రాజగృహంలోని సప్తపర్ణి గుహలో మొదటి సంగీతి జరిగింది. ఇందులో ఉపాలి చేత వినయ పీఠిక, ఆనందుని చేత సుత్త పీఠికలు మౌఖికంగా పఠించబడి ప్రామాణీకరించబడ్డాయి.

2 రెండవ బౌద్ధ సంగీతికి సంబంధించి సరికాని ప్రవచనాన్ని గుర్తించండి:
సరైన సమాధానం: D

వివరణ: రెండవ సంగీతి వైశాలిలో కాలాశోకుని పాలనలో జరిగింది (D తప్పు, ఎందుకంటే కాశ్మీర్‌లో జరిగింది 4వ సంగీతి). ఈ సభలోనే నియమాల సడలింపు విషయంలో విభేదాలు వచ్చి స్థవిరవాదులు, మహాసాంఘికులుగా సంఘం చీలిపోయింది.

3 త్రిపీఠక సాహిత్యం మరియు బౌద్ధ మూల గ్రంథాలు సంస్కృతానికి బదులుగా 'పాలి' భాషలో రచించబడటానికి ముఖ్య కారణం ఏమిటి?
సరైన సమాధానం: B

వివరణ: వైదిక సంస్కృతం ఉన్నత వర్గాలకే పరిమితం కాగా, బుద్ధుడు సామాన్య జనవాహిని మాట్లాడే పాలి (ప్రాకృత మాండలికం) భాషను ఎంచుకొని బోధించాడు. అందువల్ల ప్రాచీన బౌద్ధ సాహిత్యం పాలి భాషలో వెలసింది.

4 మూడవ బౌద్ధ సంగీతికి సంబంధించిన వివరాలను సరిగ్గా జతపరచండి:
జాబితా - I (అంశం)జాబితా - II (వివరము)
A. నిర్వహించిన ప్రదేశం1. మొగ్గలిపుత్త తిస్స (ఉపగుప్తుడు)
B. పోషించిన చక్రవర్తి2. పాటలీపుత్రం (అశోకారామం)
C. అధ్యక్షత వహించిన పండితుడు3. అశోక వర్ధనుడు (మౌర్య వంశం)
D. జరిగిన కాలం4. సుమారు క్రీ.పూ. 250
సరైన సమాధానం: A

వివరణ: అశోకుని పాలనలో క్రీ.పూ. 250 ప్రాంతంలో పాటలీపుత్రంలో మొగ్గలిపుత్త తిస్స అధ్యక్షతన మూడవ సంగీతి జరిగింది. సంఘంలోని అవాంఛనీయ శక్తులను ఏరివేసి ధర్మాన్ని సుస్థిరపరిచారు.

5 మూడవ బౌద్ధ సంగీతిలో సంకలనం చేయబడిన మూడవ పీఠిక ఏది మరియు దీనిలో మొగ్గలిపుత్త తిస్స రచించిన ప్రసిద్ధ గ్రంథం ఏది?
సరైన సమాధానం: B

వివరణ: 3వ సంగీతిలో బౌద్ధ తాత్విక విశేషాలను వివరిస్తూ 'అభిధమ్మ పీఠిక' సంకలనం చేయబడింది. ఇందులో అవాంఛనీయ మతశాఖల వాదనలను ఖండిస్తూ తిస్స 'కథావత్తు' గ్రంథాన్ని చేర్చాడు.

6 క్రీ.శ. 1వ (లేదా 78) శతాబ్దంలో కాశ్మీర్‌లోని కుండలవనంలో జరిగిన నాల్గవ బౌద్ధ సంగీతి యొక్క అధ్యక్షుడు మరియు ఉపాధ్యక్షుడు ఎవరు?
సరైన సమాధానం: A

వివరణ: కుషాణ చక్రవర్తి కనిష్కుని కాలంలో కాశ్మీర్‌లోని కుండలవనంలో 4వ బౌద్ధ సంగీతి జరిగింది. దీనికి వసుమిత్రుడు అధ్యక్షుడిగా, బుద్ధచరితం రచయిత అశ్వఘోషుడు ఉపాధ్యక్షుడిగా వ్యవహరించారు.

7 నాల్గవ బౌద్ధ సంగీతి ఫలితంగా ఏర్పడిన 'హీనయానం' మరియు 'మహాయానం' శాఖల మధ్య గల ప్రధాన భేదాలను పరిశీలించి సరైనది గుర్తించండి:
I. హీనయాన శాఖ బుద్ధుని ఒక మహోన్నత గురువుగా మాత్రమే భావిస్తుంది; విగ్రహారాధనను నిరాకరిస్తుంది.
II. మహాయాన శాఖ బుద్ధుని దేవునిగా పూజిస్తూ విగ్రహారాధనను, బోధిసత్త్వ భావనను ప్రవేశపెట్టింది.
III. హీనయానం పాలి భాషను అనుసరించగా, మహాయానం సంస్కృత భాషను స్వీకరించింది.
సరైన సమాధానం: C

వివరణ: కనిష్కుని 4వ సంగీతిలో బౌద్ధం స్పష్టంగా హీనయానం (చిన్న వాహనం - సాంప్రదాయక పాలి గ్రంథాలు) మరియు మహాయానం (పెద్ద వాహనం - బుద్ధుని పూజ, సంస్కృతం) లుగా విడిపోయింది.

8 బౌద్ధ వాస్తు శిల్పాలలో స్థూపాలు నాలుగు రకాలు. వీటిలో బుద్ధుని లేదా ప్రముఖ అర్హతుల అస్థికలు, దంతాలు, కేశాలపై నిర్మించిన స్థూపాలను ఏమంటారు?
సరైన సమాధానం: B

వివరణ: శరీర అవశేషాలపై (ధాతువులపై) పేటికను ఉంచి దానిపై నిర్మించిన స్థూపాలను 'ధాతుగర్భ స్థూపాలు' అంటారు. (ఉదా: భట్టిప్రోలు, అమరావతి, సాంచి స్థూపాలు).

9 బౌద్ధ నిర్మాణ శైలులైన చైత్యము, విహారము మరియు ఆరామములను సరిగ్గా జతపరచండి:
నిర్మాణ రూపంప్రధాన ఉపయోగం / ప్రాముఖ్యత
A. చైత్యము (Chaitya)1. వర్షాకాలంలో భిక్షువులు బస చేయడానికి ఉద్దేశించిన విశ్రాంతి ఉద్యానవనం / భవనం
B. విహారము (Vihara)2. బౌద్ధ భిక్షువులు సామూహిక ప్రార్థనలు, ధ్యానం నిర్వహించుకునే మందిరం (స్తంభాలు, స్థూపంతో కూడినది)
C. ఆరామము (Arama)3. బౌద్ధ సన్యాసుల శాశ్వత నివాస వసతి గృహాలు (Monastery/Dormitory)
సరైన సమాధానం: A

వివరణ: చైత్యం = ప్రార్థనా మందిరం (A-2); విహారం = నివాస గృహాలు (B-3); ఆరామం = ఉద్యాన విశ్రాంతి నిలయం (C-1).

10 గౌతమ బుద్ధుని మరణాన్ని 'మహాపరినిర్వాణము' అంటారు. ఈ సంఘటనకు సంబంధించి సరైన వివరాలను గుర్తించండి:
సరైన సమాధానం: B

వివరణ: బుద్ధుడు తన 80వ ఏట చుందుడు ఇచ్చిన భోజనం స్వీకరించిన తర్వాత తీవ్ర అనారోగ్యానికి గురై కుశీనగరంలో నిర్వాణం చెందాడు (క్రీ.పూ. 487). (పావాపురిలో మరణించింది మహావీరుడు).

11 బుద్ధుడు సాధారణ గృహస్థుల నైతిక ప్రవర్తన కొరకు సూచించిన 'పంచశీల' (Five Precepts) లోని అంశాలు ఏవి?
సరైన సమాధానం: A

వివరణ: పంచశీల నియమాలు: 1. ప్రాణహింస చేయరాదు, 2. అబద్ధం చెప్పరాదు, 3. ఇతరుల వస్తువులను దొంగిలించరాదు, 4. కామ దురాచారం చేయరాదు, 5. మత్తు పదార్థాలు సేవించరాదు.

12 సారనాథ్‌లోని బుద్ధుని ప్రథమ బోధనను 'ధర్మచక్ర ప్రవర్తనము' అంటారు. ఈ చక్రంలోని 24 ఆకులు (Spokes) దేనికి ప్రతీకగా నిలుస్తాయి?
సరైన సమాధానం: B

వివరణ: అశోక చక్రంలో చేర్చబడిన సారనాథ్ ధర్మచక్రంలోని 24 ఆకులు ధర్మ మార్గంలోని 24 సద్గుణాలకు మరియు భవచక్రంలోని ద్వాదశ నిదానాల కార్యకారణ సూత్రాలకు ప్రతీక.

13 ప్రాచీన భారతదేశంలో 16 మహాజనపదాలలో అత్యంత శక్తివంతమై, దేశ చరిత్రలో తొలి సామ్రాజ్యంగా అవతరించిన రాజ్యం ఏది?
సరైన సమాధానం: C

వివరణ: సహజ ఇనుప గనులు, సారవంతమైన గంగా మైదానాలు, ఏనుగుల సైన్యం, నదుల సహజ రక్షణ వల్ల మగధ ప్రథమ సామ్రాజ్యంగా ఎదిగింది. దీనిని హర్యాంక, శిశునాగ, నంద, మౌర్య వంశాలు పాలించాయి.

14 జైన మరియు బౌద్ధ మతాలు రెండూ సమానంగా అంగీకరించిన సిద్ధాంతాలు క్రింది వాటిలో ఏవి?
1. కర్మ సిద్ధాంతము (మనిషి చేసే పనుల ఫలితమే అనుభవిస్తాడు)
2. పునర్జన్మ భావన (కర్మ బంధం తీరేవరకు పుట్టుకలు ఉంటాయి)
3. అహింసా పరమోధర్మః (జీవహింస నిరసన)
4. వేదాల ప్రామాణికత మరియు యజ్ఞయాగాల ఆవశ్యకత
సరైన సమాధానం: A

వివరణ: కర్మ, పునర్జన్మ, అహింసలను జైన బౌద్ధ మతాలు రెండూ దృఢంగా సమర్థించాయి. కానీ వైదిక యజ్ఞాలు, వేదాల ప్రామాణికతను రెండూ తీవ్రంగా తిరస్కరించాయి.

15 జైన, బౌద్ధ మతాలను పోషించిన మగధ సామ్రాజ్య రాజవంశాలను సరైన కాలక్రమంలో (Chronological Order) అమర్చండి:
a. మౌర్య వంశం
b. హర్యాంక వంశం
c. నంద వంశం
d. శిశునాగ వంశం
సరైన సమాధానం: A

వివరణ: మగధ రాజవంశాల క్రమం: 1. హర్యాంక వంశం (బింబిసారుడు, అజాతశత్రువు), 2. శిశునాగ వంశం (కాలాశోకుడు), 3. నంద వంశం (మహాపద్మనందుడు), 4. మౌర్య వంశం (చంద్రగుప్తుడు, అశోకుడు).

16 నాలుగు బౌద్ధ సంగీతులు మరియు వాటి అధ్యక్షులను జతపరచండి:
సంగీతిఅధ్యక్షుడు
A. 1వ బౌద్ధ సంగీతి1. మొగ్గలిపుత్త తిస్స
B. 2వ బౌద్ధ సంగీతి2. వసుమిత్రుడు (ఉపాధ్యక్షుడు: అశ్వఘోషుడు)
C. 3వ బౌద్ధ సంగీతి3. మహాకాశ్యపుడు
D. 4వ బౌద్ధ సంగీతి4. సభాకామి
సరైన సమాధానం: A

వివరణ: 1వ సంగీతి: మహాకాశ్యపుడు (A-3); 2వ సంగీతి: సభాకామి (B-4); 3వ సంగీతి: మొగ్గలిపుత్త తిస్స (C-1); 4వ సంగీతి: వసుమిత్రుడు (D-2).

17 బౌద్ధ స్థూప నిర్మాణంలో 'హార్మిక' (Harmika) దేనిని సూచిస్తుంది?
సరైన సమాధానం: B

వివరణ: స్థూప నిర్మాణంలో అండం పైభాగంలో అమర్చే పెట్టె వంటి భాగాన్ని 'హార్మిక' అంటారు. ఇది దేవతల నివాస స్థానంగా, ధాతువుల రక్షణ పేటికగా అత్యంత పవిత్రమైనది.

18 గౌతమ బుద్ధుని జీవితంలోని పంచ మహా సంఘటనలు మరియు వాటి ప్రతీకలను జతపరచండి:
జీవిత ఘట్టంప్రతీక (చిహ్నం)
A. జననం1. ధర్మచక్రం
B. మహాభినిష్క్రమణం (గృహత్యాగం)2. స్థూపం
C. సంబోధి (జ్ఞానోదయం)3. తామర పువ్వు / ఎద్దు
D. ధర్మచక్ర ప్రవర్తనం (తొలి బోధ)4. గుర్రం
E. మహాపరినిర్వాణం (మరణం)5. బోధి వృక్షం
సరైన సమాధానం: A

వివరణ: జననం = తామర/ఎద్దు (A-3); గృహత్యాగం = గుర్రం (B-4); జ్ఞానోదయం = బోధివృక్షం (C-5); ప్రథమ బోధన = చక్రం (D-1); నిర్వాణం = స్థూపం (E-2).

19 మూడవ బౌద్ధ సంగీతి అనంతరం అశోకుడు బౌద్ధ ధర్మ వ్యాప్తికై శ్రీలంకకు ఎవరిని రాయబారులుగా పంపించాడు?
సరైన సమాధానం: B

వివరణ: అశోకుడు బోధివృక్ష శాఖతో తన కుమారుడైన మహేంద్రుడిని, కుమార్తె సంఘమిత్రను శ్రీలంకకు పంపి సింహళ పాలకుడైన దేవనాంప్రియ తిస్సను బౌద్ధంలోకి మార్పించాడు.

20 2వ సంగీతి తర్వాత చీలిపోయిన 'మహాసాంఘిక' బౌద్ధ శాఖ ఆంధ్రదేశంలో ఏ ప్రసిద్ధ కేంద్రంగా విలసిల్లింది?
సరైన సమాధానం: B

వివరణ: ఆంధ్రదేశంలోని కృష్ణా తీర ధాన్యకటకం (అమరావతి) మహాసాంఘిక శాఖకు చెందిన 'చైత్యకవాదులు', శైల శాఖలకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారి మహాయాన ఆవిర్భావానికి దారితీసింది.

21 తర్వాతి కాలంలో మంత్ర, తంత్ర, తాంత్రిక పూజలతో బౌద్ధ మతంలో ఆవిర్భవించిన మూడవ ప్రధాన శాఖ ఏది?
సరైన సమాధానం: A

వివరణ: క్రీ.శ. 5-7 శతాబ్దాలలో బెంగాల్, బీహార్ (పాల రాజుల కాలంలో) మరియు టిబెట్ ప్రాంతాలలో తారాదేవి ఆరాధన, మంత్రశక్తులతో 'వజ్రయాన శాఖ' ఉద్భవించింది.

22 బుద్ధుడు మరియు మహావీరుని సమకాలీనుడైన మక్ఖలి గోశాలుడు స్థాపించిన తీవ్ర విధివాద (Niyativada/Fatalism) మతం ఏది?
సరైన సమాధానం: B

వివరణ: మక్ఖలి గోశాలుడు స్థాపించినది 'అజీవక మతం'. మనిషి జీవితంలో ప్రతీదీ ముందే నిర్ణయించబడి ఉంటుందని (విధివాదం/నియతివాదం) వీరు నమ్ముతారు. మౌర్య బిందుసారుడు ఈ మతాన్ని ఆదరించాడు.

23 జైన మరియు బౌద్ధ మతాల మధ్య గల భేదాలలో సరికాని వాక్యాన్ని గుర్తించండి:
సరైన సమాధానం: C

వివరణ: వాస్తవానికి బౌద్ధమతం చైనా, జపాన్, శ్రీలంక, ఆగ్నేయాసియా అంతటా వ్యాపించి ప్రపంచ మతంగా మారగా; అత్యంత కఠిన నిబంధనల వల్ల జైనమతం భారతదేశ సరిహద్దులకే పరిమితమైంది (కావున C సరికానిది).

24 మత పోషణ - రాజవంశాలను జతపరచండి:
చక్రవర్తిమత పోషణ
A. చంద్రగుప్త మౌర్యుడు1. బౌద్ధమతం (మహాయాన వ్యాప్తి, 4వ సంగీతి)
B. అశోకుడు2. జైనమతం (శ్రావణబెళగొళలో సల్లేఖనం)
C. ఖారవేలుడు3. బౌద్ధమతం (ధర్మ ప్రచారం, 3వ సంగీతి)
D. కనిష్కుడు4. జైనమతం (ఉదయగిరి గుహల నిర్మాణం)
సరైన సమాధానం: A

వివరణ: చంద్రగుప్తుడు: జైనం (A-2); అశోకుడు: బౌద్ధం (B-3); ఖారవేలుడు: జైనం (C-4); కనిష్కుడు: బౌద్ధం (D-1).

25 భారతదేశంలో బౌద్ధమత క్షీణతకు దారితీసిన ప్రధాన చారిత్రక కారణాలను గుర్తించండి:
I. బౌద్ధ విహారాలలో విలాసాలు, అవినీతి పెరిగి వజ్రయాన తాంత్రిక పద్ధతులు ప్రవేశించడం.
II. హిందూ మత పునరుజ్జీవనం మరియు శంకరాచార్యుల అద్వైత వాదనల ప్రభావం.
III. హూణులు మరియు బఖ్తియార్ ఖిల్జీ వంటి విదేశీ దండయాత్రలలో నలంద, విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయాలు ధ్వంసం కావడం.
సరైన సమాధానం: C

వివరణ: అంతర్గత నైతిక పతనం, రాజపోషణ కొరవడటం, బ్రాహ్మణ మత సంస్కరణలు మరియు నలంద వంటి మహా విద్యాపీఠాల విధ్వంసం అన్నీ కలిసి బౌద్ధం స్వదేశంలో క్షీణించడానికి కారణమయ్యాయి.

⚡ Quick Revision Summary (Set 4: ప్రశ్నల ముఖ్యాంశాలు)
Q.No ప్రధానాంశం (Topic) పరీక్షా దృక్కోణం / ముఖ్య సమాధానం
11వ బౌద్ధ సంగీతి (క్రీ.పూ. 483)రాజగృహం (అజాతశత్రువు); వినయ & సుత్త పీఠికల సంకలనం
22వ బౌద్ధ సంగీతి (క్రీ.పూ. 383)వైశాలి (కాలాశోకుడు); స్థవిరవాదులు & మహాసాంఘికులుగా చీలిక
3సాహిత్య భాష (పాలి)సామాన్య ప్రజల వ్యవహారిక భాష పాలి (మాగధి)
4-53వ బౌద్ధ సంగీతి (క్రీ.పూ. 250)పాటలీపుత్రం (అశోకుడు); మొగ్గలిపుత్త తిస్స; అభిధమ్మ పీఠిక (కథావత్తు)
64వ బౌద్ధ సంగీతి (క్రీ.శ. 1వ శ.)కుండలవనం, కాశ్మీర్ (కనిష్కుడు); అధ్యక్షుడు: వసుమిత్రుడు, ఉపాధ్యక్షుడు: అశ్వఘోషుడు
7హీనయానం vs మహాయానంహీనయానం (బుద్ధుడు మహాపురుషుడు); మహాయానం (బుద్ధుడు దేవుడు - విగ్రహారాధన)
8ధాతుగర్భ స్థూపంబుద్ధుని లేదా భిక్షువుల పవిత్ర శరీర ధాతువులపై నిర్మించినవి
9చైత్యం, విహారం, ఆరామంచైత్యం = ప్రార్థనా మందిరం; విహారం = నివాసం; ఆరామం = విశ్రాంతి వనం
10మహాపరినిర్వాణం80వ ఏట కుశీనగరం (మల్ల రాజ్యం) లో సాలవృక్షాల కింద
11పంచశీల నియమాలుఅహింస, సత్యం, అస్తేయం, బ్రహ్మచర్యం, మద్యపాన నిషేధం
12ధర్మచక్రం (24 ఆకులు)సారనాథ్ ధర్మ ప్రబోధానికి ప్రతీక; 24 మానవ సద్గుణాలు / కార్యకారణ చక్రం
13ప్రథమ సామ్రాజ్యంమగధ సామ్రాజ్యము (రాజగృహం / పాటలీపుత్రం)
14ఉమ్మడి సిద్ధాంతాలుకర్మ సిద్ధాంతం, పునర్జన్మ, అహింస (వేదాలను రెండూ తిరస్కరించాయి)
15మగధ రాజవంశాల క్రమంహర్యాంక → శిశునాగ → నంద → మౌర్య వంశాలు
16సంగీతుల అధ్యక్షుల క్రమం1. మహాకాశ్యపుడు, 2. సభాకామి, 3. మొగ్గలిపుత్త తిస్స, 4. వసుమిత్రుడు
17హార్మికస్థూపం అండం పైభాగంలో ధాతువులుంచే పవిత్ర చతురస్ర వేదిక
18పంచ ప్రతీకలుజననం (తామర), గృహత్యాగం (గుర్రం), జ్ఞానం (బోధివృక్షం), బోధన (చక్రం), మరణం (స్థూపం)
19శ్రీలంకలో బౌద్ధ ప్రచారంఅశోకుని సంతానం మహేంద్రుడు మరియు సంఘమిత్ర
20ఆంధ్రదేశంలో మహాసాంఘికులుధాన్యకటకం (అమరావతి) - చైత్యకవాదం
21వజ్రయాన బౌద్ధంతంత్ర, మంత్ర పద్ధతులతో కూడిన తాంత్రిక బౌద్ధ శాఖ
22అజీవక మతంమక్ఖలి గోశాలుడు స్థాపించిన విధివాద (నియతివాద) శాఖ
23-25బౌద్ధ విస్తరణ & పతనంప్రపంచవ్యాప్త విస్తరణ; నైతిక పతనం & నలంద విధ్వంసంతో క్షీణత

No comments:

Post a Comment