Ancient History Jainism & Buddhism Practice Bits Set 3

జైన & బౌద్ధ మతాలు - గ్రాండ్ ప్రాక్టీస్ టెస్ట్ (SET 3)

Advanced Standard MCQs

1 గౌతమ బుద్ధుని భార్యకు బౌద్ధ గ్రంథాలలో గల వివిధ పేర్లకు సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైన సమూహాన్ని గుర్తించండి:

A) యశోధర, బింబా, గోప, భద్రకచ్చాన ✖ (తప్పు) B) యశోద, త్రిశల, ప్రియదర్శిని ✖ (తప్పు) C) అమ్రపాలి, సుజాత, ఖేమ ✖ (తప్పు) D) మాయాదేవి, గౌతమి, ఉత్పలవర్ణ ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: A

వివరణ: బుద్ధుని భార్య పేరు యశోధర. ఈమెకు పాలి గ్రంథాలలో బింబా, గోప, భద్రకచ్చాన అనే ఇతర పేర్లు కూడా ఉన్నాయి. (యశోద అనేది మహావీరుని భార్య పేరు).

2 సిద్ధార్థునికి కుమారుడు జన్మించినప్పుడు ఆయన 'రాహులుడు' అని నామకరణం చేయడానికి గల అంతరార్థం ఏమిటి?

A) రాహు గ్రహ ప్రభావం వల్ల రక్షణ కొరకు ✖ (తప్పు) B) 'రాహుల్' అనగా సంసార బంధం లేదా అడ్డంకి (Fetter/Obstacle) అని భావించడం వల్ల ✖ (తప్పు) C) గొప్ప విజేత కాగలడని సూచించడం కోసం ✖ (తప్పు) D) శాక్య వంశ సంప్రదాయంలో పూర్వీకుల పేరు కావడం వల్ల ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: కుమారుడు జన్మించాడని తెలిసినప్పుడు సిద్ధార్థుడు "నా ఆధ్యాత్మిక అన్వేషణకు మరొక సంకెళ్ళు లేదా బంధనం (రాహు) ఏర్పడింది" అని వ్యాఖ్యానించి రాహులుడు అని పేరు పెట్టాడు.

3 గౌతమ బుద్ధుని జనన సంవత్సరం, క్షత్రియ శాఖ మరియు రాజ్యానికి సంబంధించి సరైన జోడీని గుర్తించండి:

A) క్రీ.పూ. 540 - జ్ఞాత్రిక శాఖ - వైశాలి ✖ (తప్పు) B) క్రీ.పూ. 567 (లేదా 563) - శాక్య శాఖ - కపిలవస్తు ✖ (తప్పు) C) క్రీ.పూ. 468 - మల్ల శాఖ - పావాపురి ✖ (తప్పు) D) క్రీ.పూ. 600 - లిచ్ఛవి శాఖ - మగధ ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: బుద్ధుడు క్రీ.పూ. 567/563లో కపిలవస్తును పాలించిన శాక్య క్షత్రియ వంశంలో జన్మించాడు. అందుకే ఆయనను 'శాక్యముని' అని కూడా పిలుస్తారు.

4 బుద్ధుని జీవితంలో 'మహాభినిష్క్రమణము' సంఘటనకు సూచికగా బౌద్ధ శిల్పకళలో ఉపయోగించే ప్రతీక (Symbol) ఏది?

A) తామర పువ్వు / ఎద్దు (జననం) ✖ (తప్పు) B) గుర్రం (Horse) ✖ (తప్పు) C) బోధి వృక్షం (జ్ఞానోదయం) ✖ (తప్పు) D) ధర్మచక్రం (మొదటి బోధన) ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: సిద్ధార్థుడు తన కంథక గుర్రంపై అర్ధరాత్రి రాజభవనం నుండి నిష్క్రమించినందున 'మహాభినిష్క్రమణ' సంఘటనకు ప్రతీకగా గుర్రాన్ని సూచిస్తారు.

5 సిద్ధార్థుని మనస్సులో తీవ్ర వైరాగ్యాన్ని కలిగించి, సన్యాస మార్గానికి ప్రేరేపించిన 'నాలుగు దృశ్యాల' సరైన క్రమాన్ని గుర్తించండి:

A) వృద్ధుడు → రోగగ్రస్తుడు → శవము (మృతదేహం) → ప్రశాంత సన్యాసి ✖ (తప్పు) B) సన్యాసి → వృద్ధుడు → రోగి → శవము ✖ (తప్పు) C) రోగి → శవము → వృద్ధుడు → సన్యాసి ✖ (తప్పు) D) శవము → రోగి → సన్యాసి → వృద్ధుడు ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: A

వివరణ: కపిలవస్తు నగర పర్యటనలో సిద్ధార్థుడు మొదట వృద్ధుడిని, తర్వాత వ్యాధిగ్రస్తుడిని, అనంతరం మృతదేహాన్ని చూసి మానవ జీవితం దుఃఖమయమని గ్రహించాడు. చివరగా ప్రశాంతంగా ఉన్న సన్యాసిని చూసి త్యజన మార్గాన్ని ఎంచుకున్నాడు.

6 సిద్ధార్థుడు గృహత్యాగం చేసిన వయస్సు మరియు ఆయన జ్ఞానోదయం పొందిన వయస్సు మధ్య గల వ్యవధి (సాధనా కాలం) ఎంత?

A) గృహత్యాగం: 29 సం॥, జ్ఞానోదయం: 35 సం॥ (వ్యవధి: 6 సంవత్సరాలు) ✖ (తప్పు) B) గృహత్యాగం: 30 సం॥, జ్ఞానోదయం: 42 సం॥ (వ్యవధి: 12 సంవత్సరాలు) ✖ (తప్పు) C) గృహత్యాగం: 20 సం॥, జ్ఞానోదయం: 30 సం॥ (వ్యవధి: 10 సంవత్సరాలు) ✖ (తప్పు) D) గృహత్యాగం: 35 సం॥, జ్ఞానోదయం: 40 సం॥ (వ్యవధి: 5 సంవత్సరాలు) ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: A

వివరణ: బుద్ధుడు తన 29వ ఏట గృహత్యాగం చేసి, 6 సంవత్సరాల పాటు అభ్యసించి చివరకు 35వ ఏట జ్ఞానోదయం పొందాడు. (12 సంవత్సరాల సాధన మహావీరునిది).

7 గౌతమ బుద్ధునికి జ్ఞానోదయం (సంబోధి) లభించిన భౌగోళిక వివరాలకు సంబంధించి క్రింది వాటిని సరిగ్గా జతపరచండి:

అంశం	వివరము
A. ప్రదేశం	1. రావి చెట్టు (పీపల్ / Ficus religiosa)
B. నది	2. బోధ్ గయ (ఉరువేల గ్రామం - బీహార్)
C. వృక్షం	3. నిరంజన నది (ఫల్గు నది)
D. సమయం	4. వైశాఖ పూర్ణిమ (49 రోజుల ధ్యానం తర్వాత)

A) A-2, B-3, C-1, D-4 ✖ (తప్పు) B) A-3, B-2, C-1, D-4 ✖ (తప్పు) C) A-2, B-1, C-3, D-4 ✖ (తప్పు) D) A-1, B-4, C-2, D-3 ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: A

వివరణ: గయలోని ఉరువేల వద్ద నిరంజనా నదీ తీరాన బోధి వృక్షం (రావి చెట్టు) కింద వైశాఖ పౌర్ణమి నాడు బుద్ధునికి జ్ఞానోదయం (సంబోధి) లభించింది.

8 జ్ఞానోదయం పొందిన అనంతరం బుద్ధుడు తన మొట్టమొదటి ధర్మ ప్రబోధాన్ని (ధర్మచక్ర ప్రవర్తనము) ఎక్కడ, ఎవరికి గావించెను?

A) కుశీనగరంలో మల్ల పాలకులకు ✖ (తప్పు) B) సారనాథ్‌లోని జింకల వనం (ఋషిపట్టణం) లో తన పూర్వపు ఐదుగురు సహచర సన్యాసులకు (పంచవర్గీయ భిక్షువులు) ✖ (తప్పు) C) రాజగృహంలో బింబిసార చక్రవర్తికి ✖ (తప్పు) D) వైశాలి నగరంలో నర్తకి అమ్రపాలికి ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: వారణాసి సమీపంలోని సారనాథ్ జింకల వనం (మృగదావనం/ఋషిపట్టణం) లో కొండన్న నేతృత్వంలోని ఐదుగురు సహచరులకు బుద్ధుడు మొదటి ప్రబోధం చేశాడు. దీనినే 'ధర్మచక్ర ప్రవర్తనము' అంటారు.

9 బౌద్ధ పవిత్ర సాహిత్యమైన 'త్రిపీఠకములు' (Three Baskets) మరియు వాటిలోని ప్రధానాంశాలను జతపరచండి:

పీఠకము	ప్రధానాంశము
A. వినయ పీఠకము	1. బౌద్ధ సంఘ సన్యాసుల క్రమశిక్షణ, నియమ నిబంధనలు
B. సుత్త పీఠకము	2. బుద్ధుని మౌఖిక బోధనలు, ఉపదేశాలు మరియు సంభాషణలు
C. అభిధమ్మ పీఠకము	3. బౌద్ధ మత తాత్విక, మానసిక విశ్లేషణ మరియు సిద్ధాంతాలు

A) A-1, B-2, C-3 ✖ (తప్పు) B) A-2, B-1, C-3 ✖ (తప్పు) C) A-3, B-2, C-1 ✖ (తప్పు) D) A-1, B-3, C-2 ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: A

వివరణ: వినయ పీఠిక (సంఘ నియమాలు - ఉపాలి సంకలనం), సుత్త పీఠిక (బుద్ధుని బోధనలు - ఆనందుడు సంకలనం), అభిధమ్మ పీఠిక (తాత్విక విశ్లేషణ - మొగ్గలిపుత్త తిస్స సంకలనం). ఇవి పాలి భాషలో ఉన్నాయి.

10 పాశ్చాత్య పరిశోధకులు గౌతమ బుద్ధునికి ఇచ్చిన ప్రసిద్ధ కీర్తి బిరుదులకు సంబంధించి సరైన జతను గుర్తించండి:

A) 'ఆసియా జ్యోతి' (The Light of Asia): ఎడ్విన్ అర్నాల్డ్ ; 'ప్రపంచ జ్యోతి': శ్రీమతి రైస్ డేవిడ్స్ ✖ (తప్పు) B) 'ఆసియా జ్యోతి': మాక్స్ ముల్లర్ ; 'ప్రపంచ జ్యోతి': విన్సెంట్ స్మిత్ ✖ (తప్పు) C) 'ఆసియా జ్యోతి': అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్‌హామ్ ; 'ప్రపంచ జ్యోతి': ఎడ్విన్ అర్నాల్డ్ ✖ (తప్పు) D) ఇద్దరూ ఎడ్విన్ అర్నాల్డ్ మాత్రమే ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: A

వివరణ: సర్ ఎడ్విన్ అర్నాల్డ్ బుద్ధుని జీవిత చరిత్రపై 'ది లైట్ ఆఫ్ ఆసియా' (ఆసియా జ్యోతి) కావ్యాన్ని రచించగా, ప్రముఖ బౌద్ధ విద్వాంసురాలు శ్రీమతి రైస్ డేవిడ్స్ ఆయనను 'ప్రపంచ జ్యోతి' అని శ్లాఘించారు.

11 గౌతమ బుద్ధుని మహా పరినిర్వాణం మరియు ధర్మ ప్రచార కాలపరిమితికి సంబంధించి సరైన గణాంకాలు ఏవి?

A) నిర్వాణ వయస్సు: 72 సంవత్సరాలు, ప్రచార కాలం: 30 సంవత్సరాలు ✖ (తప్పు) B) నిర్వాణ వయస్సు: 80వ సంవత్సరం (క్రీ.పూ. 487/483), ధర్మబోధ చేసిన కాలం: సుమారు 45 సంవత్సరాలు ✖ (తప్పు) C) నిర్వాణ వయస్సు: 60 సంవత్సరాలు, ప్రచార కాలం: 25 సంవత్సరాలు ✖ (తప్పు) D) నిర్వాణ వయస్సు: 100 సంవత్సరాలు, ప్రచార కాలం: 50 సంవత్సరాలు ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: బుద్ధుడు తన 35వ ఏట జ్ఞానం పొందినప్పటి నుండి 80వ ఏట కుశీనగరంలో నిర్యాణం చెందే వరకు నిరంతరాయంగా 45 సంవత్సరాల పాటు ధర్మ ప్రచారం చేశాడు. (72వ ఏట నిర్యాణం మహావీరునిది).

12 సిద్ధార్థుడు గృహత్యాగం చేసిన రాత్రి అనోమా నదీ తీరం వరకు ఆయనతో ప్రయాణించి, ఆ తర్వాత రాజాభరణాలతో తిరిగి వచ్చిన రథసారధి ఎవరు?

A) ఉపాలి ✖ (తప్పు) B) చెన్నడు (Channa) ✖ (తప్పు) C) జామాలి ✖ (తప్పు) D) ఆనందుడు ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: బుద్ధుని ప్రియమైన రథసారధి చెన్నడు. అనోమా నది వద్ద సిద్ధార్థుడు తన కేశాలను ఖండించి, రాజ వస్త్రాలను చెన్నడికి ఇచ్చి కపిలవస్తుకు పంపించివేశాడు.

13 బౌద్ధ మతంలో ధర్మ సిద్ధాంతాలను క్రోడీకరించడానికి మరియు విభేదాలను పరిష్కరించడానికి నిర్వహించిన సర్వసభ్య సమావేశాలను ఏమంటారు?

A) సభలు ✖ (తప్పు) B) సంగీతులు (Buddhist Councils) ✖ (తప్పు) C) పరిషత్తులు ✖ (తప్పు) D) సమ్మేళనాలు ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: బౌద్ధ మత మహాసభలను 'సంగీతులు' (Sangiti - సామూహిక పఠన సభలు) అంటారు. చరిత్రలో నాలుగు ప్రముఖ బౌద్ధ సంగీతులు జరిగాయి.

14 'భవ్యవ్రత జీవిత క్రమము' మరియు 'మధ్యమ మార్గం' (Madhyama Pratipada) క్రింది ఏ మతపు తాత్విక జీవన విధానం?

A) జైన మతము (తీవ్ర కఠోర మార్గం) ✖ (తప్పు) B) బౌద్ధ మతము (అతి సుఖాలు - అతి కఠోర తపస్సు కాకుండా నడిచే మధ్యేమార్గం) ✖ (తప్పు) C) అజీవక మతము ✖ (తప్పు) D) లోకాయత దర్శనము ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: బౌద్ధమతం అత్యంత విలాసవంతమైన జీవితాన్ని గానీ, శరీరాన్ని హింసించే అతి కఠోర జైన తపస్సును గానీ ఆమోదించదు. మధ్యేమార్గాన్ని (అష్టాంగ మార్గం) బోధిస్తుంది.

15 బుద్ధుడు బోధించిన 'చతురార్య సత్యాలు' (Four Noble Truths) తార్కిక కార్యకారణ క్రమంలో అమర్చండి:

1. దుఃఖ నివారణ మార్గము (దుఃఖ నిరోధ గామిని ప్రతిపద - అష్టాంగ మార్గం)
2. దుఃఖ సత్యం (ప్రపంచం దుఃఖమయం)
3. దుఃఖ నివారణ సత్యం (కోరికలు నశిస్తే దుఃఖం నశిస్తుంది - నిర్వాణం)
4. దుఃఖ సముదయ సత్యం (దుఃఖానికి మూలకారణం తృష్ణ/కోరికలు)

A) 2 → 4 → 3 → 1 ✖ (తప్పు) B) 1 → 2 → 3 → 4 ✖ (తప్పు) C) 4 → 2 → 1 → 3 ✖ (తప్పు) D) 2 → 1 → 4 → 3 ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: A

వివరణ: చతురార్య సత్యాల క్రమం: 1. దుఃఖం (2), 2. దుఃఖ సముదయం (4), 3. దుఃఖ నిరోధం (3), 4. దుఃఖ నిరోధ మార్గం / అష్టాంగ మార్గం (1).

16 బుద్ధుడు ప్రతిపాదించిన 'అష్టాంగ మార్గము' (Eightfold Path) లోని ఎనిమిది అంశాలలో లేని దానిని గుర్తించండి:

A) సమ్యక్ దృష్టి, సమ్యక్ సంకల్పం, సమ్యక్ వాక్కు ✖ (తప్పు) B) సమ్యక్ కర్మ, సమ్యక్ జీవనం, సమ్యక్ శ్రమ (వ్యాయామం) ✖ (తప్పు) C) సమ్యక్ స్మృతి, సమ్యక్ సమాధి ✖ (తప్పు) D) సమ్యక్ యజ్ఞం, సమ్యక్ బలిదానం ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: D

వివరణ: బుద్ధుని అష్టాంగ మార్గంలో యజ్ఞాలు, బలులకు తావు లేదు. సమ్యక్ దృష్టి, సంకల్పం, వాక్కు, కర్మ, జీవనం, వ్యాయామం, స్మృతి, సమాధి అనే 8 మార్గాలు మాత్రమే ఉన్నాయి.

17 అష్టాంగ మార్గాన్ని తాత్వికంగా విభజించే మూడు ప్రధాన విభాగాలు (త్రిశిక్షలు) ఏవి?

A) ప్రజ్ఞ (Pragya), శీల (Shila), సమాధి (Samadhi) ✖ (తప్పు) B) జ్ఞానము, భక్తి, కర్మ ✖ (తప్పు) C) సత్యము, ధర్మము, శాంతి ✖ (తప్పు) D) సత్వ, రజస్, తమో గుణాలు ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: A

వివరణ: అష్టాంగ మార్గంలోని 8 సూత్రాలను మూడు విభాగాలుగా విభజించారు: ప్రజ్ఞ (దృష్టి, సంకల్పం), శీల (వాక్కు, కర్మ, జీవనం), సమాధి (వ్యాయామం, స్మృతి, సమాధి).

18 గౌతమ బుద్ధుని ప్రధాన శిష్యులైన 'ఆనందుడు' మరియు 'ఉపాలి' లకు సంబంధించి సరైన వాక్యాన్ని గుర్తించండి:

A) ఆనందుడు వినయ పీఠికను, ఉపాలి సుత్త పీఠికను సంకలనం చేశారు. ✖ (తప్పు) B) ఆనందుడు బుద్ధుని వ్యక్తిగత అనుచరుడై 'సుత్త పీఠిక'ను పఠించగా; క్షౌర వృత్తి నుండి వచ్చిన ఉపాలి క్రమశిక్షణ నియమావళి అయిన 'వినయ పీఠిక'ను పఠించాడు. ✖ (తప్పు) C) వీరిద్దరూ బుద్ధుని మొదటి బౌద్ధ సంగీతిని వ్యతిరేకించారు. ✖ (తప్పు) D) ఆనందుడు మహావీరుని ప్రధాన శిష్యుడు. ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: మొదటి బౌద్ధ సంగీతిలో ఆనందుడు బుద్ధుని ఉపదేశాలను (సుత్త పీఠిక), ఉపాలి సంఘ నియమాలను (వినయ పీఠిక) సభ ముందు పఠించి ఆమోదింపజేశారు.

19 వినయ మరియు సుత్త పీఠికలు రెండూ వేని ప్రాతిపదికన మరియు ఏ భాషలో సంకలనం చేయబడ్డాయి?

A) వైదిక మంత్రాల ఆధారంగా - సంస్కృత భాషలో ✖ (తప్పు) B) బుద్ధుని ప్రత్యక్ష ఉపదేశాలు మరియు ఆచరణల ఆధారంగా - పాలి (మాగధి) భాషలో ✖ (తప్పు) C) ఉపనిషత్తుల సారాంశం ఆధారంగా - ప్రాకృత భాషలో ✖ (తప్పు) D) అశోకుని ఆజ్ఞల ఆధారంగా - ఖరోష్ఠి లిపిలో ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: బుద్ధుడు సామాన్య ప్రజల భాష అయిన 'పాలి' లో ఉపదేశాలు ఇచ్చాడు. ఆయన ఉపదేశాల ఆధారంగానే వినయ, సుత్త పీఠికలు పాలి భాషలో భద్రపరచబడ్డాయి.

20 బుద్ధుని మహా పరినిర్వాణం జరిగిన వెంటనే క్రీ.పూ. 483లో మొదటి బౌద్ధ సంగీతిని నిర్వహించిన హర్యాంక వంశపు మగధ పాలకుడు ఎవరు?

A) బింబిసారుడు ✖ (తప్పు) B) అజాతశత్రువు (కూణికుడు) ✖ (తప్పు) C) కాలాశోకుడు ✖ (తప్పు) D) కనిష్కుడు ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: బుద్ధుని మరణానంతరం ఆయన బోధనలు వక్రీకరించబడకుండా కాపాడటానికి మగధ రాజు అజాతశత్రువు రాజగృహంలో మొదటి బౌద్ధ సంగీతిని ఏర్పాటు చేశాడు.

21 మొదటి బౌద్ధ సంగీతికి అధ్యక్షత వహించిన ప్రముఖ బౌద్ధ ఆచార్యుడు ఎవరు?

A) సభాకామి ✖ (తప్పు) B) మహాకాశ్యపుడు (Mahakassapa) ✖ (తప్పు) C) మొగ్గలిపుత్త తిస్స ✖ (తప్పు) D) వసుమిత్రుడు ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: మొదటి బౌద్ధ సంగీతికి మహాకాశ్యపుడు అధ్యక్షత వహించాడు. (2వ సంగీతికి సభాకామి, 3వ దానికి మొగ్గలిపుత్త తిస్స, 4వ దానికి వసుమిత్రుడు అధ్యక్షులు).

22 మొదటి బౌద్ధ సంగీతి రాజగృహంలోని ఏ ప్రసిద్ధ గుహలో నిర్వహించబడింది?

A) బారాబర్ గుహలు ✖ (తప్పు) B) సప్తపర్ణి గుహ (Sattapanni Cave) ✖ (తప్పు) C) నాగార్జున గుహలు ✖ (తప్పు) D) ఎల్లోరా గుహలు ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: రాజగృహం సమీపంలోని వైభార కొండపై గల 'సప్తపర్ణి గుహ' లో మొదటి బౌద్ధ సంగీతి సుమారు 500 మంది అర్హతుల సమక్షంలో జరిగింది.

23 క్రింది నాలుగు బౌద్ధ సంగీతులు మరియు వాటిని నిర్వహించిన పాలనులను జతపరచండి:

బౌద్ధ సంగీతి	పోషించిన పాలకుడు
A. 1వ బౌద్ధ సంగీతి (రాజగృహం)	1. కనిష్కుడు
B. 2వ బౌద్ధ సంగీతి (వైశాలి)	2. అశోకుడు
C. 3వ బౌద్ధ సంగీతి (పాటలీపుత్రం)	3. కాలాశోకుడు
D. 4వ బౌద్ధ సంగీతి (కాశ్మీర్)	4. అజాతశత్రువు

A) A-4, B-3, C-2, D-1 ✖ (తప్పు) B) A-1, B-2, C-3, D-4 ✖ (తప్పు) C) A-4, B-2, C-3, D-1 ✖ (తప్పు) D) A-3, B-4, C-1, D-2 ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: A

వివరణ: 1వది: అజాతశత్రువు (A-4), 2వది: కాలాశోకుడు (B-3), 3వది: అశోకుడు (C-2), 4వది: కనిష్కుడు (D-1).

24 బౌద్ధ తత్వశాస్త్రంలో అత్యంత మౌలికమైన 'ప్రతీత్య సముత్పాదము' (Pratityasamutpada) సిద్ధాంతం దేనిని వివరిస్తుంది?

A) ప్రపంచం శాశ్వతమైనదని, మార్పు చెందదని ✖ (తప్పు) B) కార్యకారణ సంబంధ సిద్ధాంతం (ఏదైనా ఒక కారణం వల్లనే ప్రతి కార్యం జరుగుతుంది; కారణం నశిస్తే కార్యం నశిస్తుంది) ✖ (తప్పు) C) దేవుడే విశ్వాన్ని సృష్టించాడని ✖ (తప్పు) D) ఆత్మకు ఎన్నటికీ నాశనం లేదని ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: B

వివరణ: ప్రతీత్యసముత్పాదం అనగా 'కారణం ఉండటం వల్లనే కార్యం సంభవిస్తుంది'. అవిద్య వల్ల కోరిక, కోరిక వల్ల పుట్టుక, పుట్టుక వల్ల దుఃఖం కలుగుతాయని 12 లింకుల (ద్వాదశ నిదానాలు) సిద్ధాంతాన్ని బుద్ధుడు వివరించాడు.

25 జైన మతానికి భిన్నంగా బౌద్ధ మతం అంగీకరించిన ప్రత్యేక తాత్విక భావనలు ఏవి?

A) ఆత్మ శాశ్వతమైనదని జైనం నమ్మగా, బౌద్ధం 'అనాత్మవాదం' (శాశ్వత ఆత్మ లేదు) మరియు 'క్షణికవాదం' (ప్రపంచంలోని ప్రతిదీ క్షణికం) ను ప్రతిపాదించింది. ✖ (తప్పు) B) బౌద్ధం వేద యజ్ఞాలను సమర్థించింది. ✖ (తప్పు) C) బౌద్ధం వర్ణ వ్యవస్థను బలపరిచింది. ✖ (తప్పు) D) జైనం కంటే బౌద్ధం ఎక్కువ కఠినమైన తపస్సును విధించింది. ✖ (తప్పు)

సరైన సమాధానం: A

వివరణ: జైనం నిత్యమైన ఆత్మను నమ్ముతుంది. కానీ బౌద్ధం శాశ్వతమైన ఆత్మ అంటూ ఏదీ లేదని (అనాత్మవాదం), పంచ స్కంధాల కలయికే దేహమని, సర్వం క్షణికమని (అనిత్యవాదం) బోధించింది.

⚡ Quick Revision Summary (Set 3: ప్రశ్నల ముఖ్యాంశాలు)

Q.No	ప్రధానాంశం (Topic)	పరీక్షా దృక్కోణం / ముఖ్య సమాధానం
1-2	బుద్ధుని భార్య & కుమారుడు	భార్య: యశోధర (బింబా/గోప); కుమారుడు: రాహులుడు ('బంధనం')
3	బుద్ధుని వంశం & రాజ్యం	శాక్య క్షత్రియ వంశం, కపిలవస్తు (క్రీ.పూ. 567/563)
4	మహాభినిష్క్రమణ ప్రతీక	గుర్రం (కంథక గుర్రంపై గృహత్యాగం)
5	నాలుగు దృశ్యాలు	వృద్ధుడు → రోగగ్రస్తుడు → శవము → ప్రశాంత సన్యాసి
6	సాధన & జ్ఞానోదయ కాలం	గృహత్యాగం: 29వ ఏట, జ్ఞానోదయం: 35వ ఏట (6 ఏళ్ళ సాధన)
7	సంబోధి (జ్ఞానోదయం)	గయ, నిరంజనా నది ఒడ్డున, బోధి వృక్షం (రావి చెట్టు) కింద
8	ధర్మచక్ర ప్రవర్తనము	సారనాథ్ (మృగదావనం) లో ఐదుగురు శిష్యులకు ప్రథమ బోధన
9	త్రిపీఠకములు	వినయ (క్రమశిక్షణ), సుత్త (ఉపదేశాలు), అభిధమ్మ (తత్వశాస్త్రం)
10	పాశ్చాత్యుల వర్ణన	ఆసియా జ్యోతి (ఎడ్విన్ అర్నాల్డ్); ప్రపంచ జ్యోతి (శ్రీమతి రైస్ డేవిడ్స్)
11	మహా పరినిర్వాణం	80వ ఏట కుశీనగరంలో నిర్యాణం; 45 ఏళ్ళ పాటు ధర్మబోధ
12	రథసారధి చెన్నడు	అనోమా నది వరకు బుద్ధుని వెంట వెళ్ళిన రథసారధి
13-14	సంగీతులు & మధ్యమ మార్గం	బౌద్ధ మహాసభలను సంగీతులు అంటారు; మధ్యేమార్గమే బౌద్ధం
15	చతురార్య సత్యాలు	దుఃఖం → దుఃఖ సముదయం → దుఃఖ నిరోధం → అష్టాంగ మార్గం
16-17	అష్టాంగ మార్గం (త్రిశిక్షలు)	ఎనిమిది సూత్రాలు; ప్రజ్ఞ, శీల, సమాధి గా విభజన
18-19	ఆనందుడు & ఉపాలి	సుత్త పీఠిక (ఆనందుడు), వినయ పీఠిక (ఉపాలి) - పాలి భాష
20-22	1వ బౌద్ధ సంగీతి (క్రీ.పూ. 483)	రాజగృహం (సప్తపర్ణి గుహ); రాజు: అజాతశత్రువు; అధ్యక్షుడు: మహాకాశ్యపుడు
23	నాలుగు బౌద్ధ సంగీతుల పాలకులు	1. అజాతశత్రువు, 2. కాలాశోకుడు, 3. అశోకుడు, 4. కనిష్కుడు
24-25	బౌద్ధ తాత్విక సిద్ధాంతాలు	ప్రతీత్యసముత్పాదం (కార్యకారణవాదం), అనాత్మవాదం, క్షణికవాదం