Mauryan Empire History Quiz Practice Set 4

మౌర్యుల యుగం (క్రీ.పూ. 300 - 200) - Set 4

ఆర్థిక వ్యవస్థ, పన్నులు, న్యాయవ్యవస్థ, శ్రేణులు & విద్యావిధానం

1. మౌర్యుల గ్రామీణ పాలనా విభజనలో గోపులపై ప్రత్యక్ష నియంత్రణ కలిగి ఉండే అధికారులకు సంబంధించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

(i) గోపుపై ఉండే ఉన్నతాధికారిని 'స్థానికుడు' అంటారు.
(ii) స్థానికుడు నేరుగా చక్రవర్తికి మాత్రమే నివేదికలు సమర్పిస్తాడు.

A) (i) మరియు (ii) రెండూ సరైనవి B) (i) మాత్రమే సరైనది C) (ii) మాత్రమే సరైనది D) రెండూ సరికానివి

వివరణ: గోపులపై ఉన్నతాధికారి స్థానికుడు. అయితే స్థానికుడు జిల్లా పాలనాధికారి అయిన ప్రాదేశికునికి మరియు సమాహర్తకు జవాబుదారీగా ఉంటాడు తప్ప నేరుగా చక్రవర్తికి కాదు.

2. మౌర్య పరిపాలనలో ఒక జిల్లా లేదా ప్రావిన్స్ (ప్రదేశము) లోని సరిగ్గా నాల్గవ వంతు (1/4th) ప్రాంతాన్ని పర్యవేక్షించే అధికారి ఎవరు?

A) రజ్జుకుడు B) యుక్తుడు C) స్థానికుడు D) గోపుడు

వివరణ: జిల్లాలోని నాల్గవ భాగాన్ని పర్యవేక్షించే అధికారి స్థానికుడు. (గోపుడు 5 నుండి 10 గ్రామాలకే పరిమితం).

3. మౌర్యుల నాటి ప్రజా ప్రాతినిధ్య సభలకు సంబంధించి క్రింది వాటిని సరిగ్గా జతపరచండి:

జాబితా - I (సంస్థ/సభ)	జాబితా - II (ప్రాతినిధ్యం/లక్షణం)
a. పురములు / పురసభ	1. రాజధాని మరియు నగర ప్రతినిధులు
b. జానపదము	2. గ్రామీణ ప్రాంత ప్రజల ప్రతినిధులు

A) a-1, b-2 B) a-2, b-1 C) a మరియు b రెండూ నగరాలకే ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి D) పైవేవీ కావు

వివరణ: పురములు నగర/రాజధాని వ్యవహారాలను, జానపదము గ్రామీణ ప్రాంత ప్రతినిధులను సూచిస్తాయి.

4. మౌర్య కాలం నాటి రాజకీయ పరిభాషలో 'జానపదము' నందు నివసించి ప్రాతినిధ్యం వహించే వారు ఎవరు?

A) విదేశీ రాయబారులు B) గ్రామీణ ప్రతినిధులు / పల్లె ప్రజలు C) కేవలం బౌద్ధ భిక్షువులు మాత్రమే D) వర్తక శ్రేణుల పెద్దలు

వివరణ: జానపదం అనగా గ్రామీణ పరిపాలనా ప్రాదేశిక విభాగం; అందులో గ్రామీణ ప్రతినిధులు నివసించేవారు.

5. మౌర్య సామ్రాజ్యానికి గ్రామీణ ప్రాంతాల నుండి లభించే ప్రధాన ఆర్థిక వనరు (ఆదాయం) ఏది?

A) విదేశీ నౌకా వాణిజ్య సుంకాలు B) గనుల త్రవ్వకంపై విధించే పన్ను C) యుద్ధ పరిహారాలు D) భూమిశిస్తు (భూ రెవెన్యూ పన్నులు)

వివరణ: మౌర్య రాజ్య ఖజానాకు అత్యధిక ఆదాయాన్ని సమకూర్చిన ప్రధాన వనరు గ్రామాలలో విధించే భూమిశిస్తు.

6. మౌర్యుల కాలం నాటి పన్నుల వర్గీకరణను పరిశీలించి సరిగ్గా సరిపోలిన దానిని ఎంపిక చేయండి:

పన్ను పేరు	పన్ను రకం / స్వభావం
a. భాగ	1. స్వంత భూమి కలిగిన రైతులు పంటలో చెల్లించే సాధారణ పన్ను
b. బలి	2. రాజ/ప్రభుత్వ భూములను సాగు చేసినందుకు చెల్లించే అదనపు కౌలు పన్ను

A) a-1 మరియు b-2 రెండూ సరైనవి B) a-2 మరియు b-1 (పరస్పరం వ్యతిరేకం) C) a-1 మాత్రమే సరైనది D) b-2 మాత్రమే సరైనది

వివరణ: స్వంత భూమిపై చెల్లించే సాధారణ పంట వాటాను 'భాగ' అని, రాజ భూముల సాగుపై వసూలు చేసే కట్టు పన్నును 'బలి' అని అనేవారు.

7. మౌర్యుల కాలంలో వ్యవసాయంపై ప్రధానంగా విధించబడిన రెండు పన్నులు ఏవి?

A) హిరణ్య మరియు కర B) భాగ మరియు బలి C) చతుర్భాగ మరియు శుల్క D) ప్రణయ మరియు విష్టి

వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో వ్యవసాయ పన్నులను ప్రధానంగా 'భాగ' మరియు 'బలి' అనే పేర్లతో పిలిచేవారు.

8. మౌర్యుల కాలంలో 'భాగ' పన్ను రేటు పంట దిగుబడిలో సాధారణంగా ఎంత నిష్పత్తిలో ఉండేది?

A) పంటలో 1/10 వంతు మాత్రమే B) పంటలో 1/2 వంతు (సగం) C) పంటలో 1/6 వంతు నుండి 1/4 వంతు వరకు D) పంటలో స్థిరంగా 1/3 వంతు

వివరణ: భూసారం మరియు నీటిపారుదల సౌకర్యాలను బట్టి భాగ పన్ను సాధారణంగా 1/6 వంతు నుండి 1/4 వంతు వరకు ఉండేది.

9. అర్థశాస్త్రం మరియు శాసనాల ప్రకారం 'బలి' అనగా ఏమిటి?

A) రాజ భూములను రైతులు సాగు చేసుకున్నందుకు చెల్లించే కౌలు లేదా ప్రత్యేక పన్ను B) యుద్ధ సమయాలలో ఇచ్చే స్వచ్ఛంద విరాళం మాత్రమే C) మత సంబంధమైన పూజల కోసం బలవంతంగా వసూలు చేసే రుసుము D) వ్యాపారుల వస్తు రవాణాపై వేసే రహదారి పన్ను

వివరణ: రాజుకు చెందిన ప్రభుత్వ భూములను సాగు చేసినప్పుడు రైతులు ప్రభుత్వానికి చెల్లించే పన్నును 'బలి' అనేవారు.

10. గుజరాత్‌లోని గిర్నార్ వద్ద గల చారిత్రాత్మక 'సుదర్శన తటాకం' నిర్మాణానికి సంబంధించి సరైన అంశాలను గుర్తించండి:

1. దీనిని చంద్రగుప్త మౌర్యుని ఆదేశాలతో సౌరాష్ట్ర గవర్నర్ పుష్యగుప్తుడు త్రవ్వించాడు.
2. ఇది వ్యవసాయ నీటిపారుదల కొరకు నిర్మించబడిన కృత్రిమ జలాశయం.

A) 1 మాత్రమే సరైనది B) 2 మాత్రమే సరైనది C) 1 మరియు 2 రెండూ సరైనవి D) రెండూ తప్పు

వివరణ: చంద్రగుప్తుని సామంతుడు/గవర్నర్ పుష్యగుప్తుడు సుదర్శన తటాకాన్ని నిర్మించాడు. తర్వాతి కాలంలో అశోకుని గవర్నర్ తుషాస్పుడు దీనికి కాలువలు తవ్వించాడు.

11. మౌర్యులు వాణిజ్య మరియు రవాణా సౌలభ్యం కొరకు నిర్మించిన అత్యంత ప్రధానమైన 'రాజబాట' ఏ రెండు నగరాలను కలుపుతుంది?

A) పాటలీపుత్రం నుండి ఉజ్జయిని వరకు B) పాటలీపుత్రం నుండి తక్షశిల వరకు C) తక్షశిల నుండి తామ్రలిప్తి వరకు D) పాటలీపుత్రం నుండి సువర్ణగిరి వరకు

వివరణ: రాజధాని పాటలీపుత్రం నుండి వాయవ్య సరిహద్దు నగరమైన తక్షశిల వరకు నిర్మించిన రాజబాట అత్యంత ప్రముఖమైనది (దీనినే షేర్షా సూరి, ఆంగ్లేయులు గ్రాండ్ ట్రంక్ రోడ్డుగా విస్తరించారు).

12. మౌర్య కేంద్ర ప్రభుత్వంలో మొత్తం ఆదాయ మరియు పన్నుల వసూళ్లను పర్యవేక్షించే 'ఆదాయశాఖ ముఖ్యాధికారి' ఎవరు?

A) సమాహర్త B) సన్నిధాత C) ప్రాడ్వివాకుడు D) దండపాలుడు

వివరణ: రాజ్య ఆదాయాన్ని అంచనా వేసి వసూలు చేసే అత్యున్నత అధికారి సమాహర్త. వసూలైన ధనాన్ని ఖజానాలో భద్రపరిచేవాడు సన్నిధాత.

13. మౌర్యుల న్యాయస్థానాల వర్గీకరణకు సంబంధించి క్రింది వాటిని సరిగ్గా జతపరచండి:

కోర్టు రకం	న్యాయ పరిధి
a. ధర్మస్థీయ	1. క్రిమినల్ కోర్టులు (నేర విచారణ)
b. కంటకశోధన	2. సివిల్ కోర్టులు (ఆస్తి, ఒప్పంద వివాదాలు)

A) a-1, b-2 B) రెండూ క్రిమినల్ కోర్టులే C) రెండూ సివిల్ కోర్టులే D) a-2, b-1

వివరణ: ధర్మస్థీయ అనగా సివిల్ కోర్టులు; కంటకశోధన అనగా క్రిమినల్ కోర్టులు (రాజ్య వ్యతిరేక శక్తులను, నేరగాళ్లను శిక్షించేవి).

14. మౌర్యుల కాలంలో నేరస్థులను విచారించి కఠిన శిక్షలు విధించే 'క్రిమినల్ కోర్టుల'ను ఏమని పిలిచేవారు?

A) ధర్మస్థీయ B) కంటక శోధన C) దండ సభ D) వ్యవహార సభ

వివరణ: కంటకశోధన అనేది క్రిమినల్ న్యాయస్థానం. 'కంటక' అనగా ముల్లు, సమాజానికి ముల్లు వంటి నేరస్తులను ఏరివేయడమే దీని విధి.

15. మౌర్యుల కాలంలో ఆస్తులు, వివాహాలు, పౌర ఒప్పందాల వివాదాలను పరిష్కరించే 'సివిల్ కోర్టుల'ను ఏమనేవారు?

A) ధర్మస్థీయ B) కంటక శోధన C) సంగ్రహణము D) ద్రోణముఖ

వివరణ: సివిల్ కోర్టులను 'ధర్మస్థీయ' అని పిలిచేవారు. వీటిలో ధర్మశాస్త్ర పండితులు న్యాయ నిర్ణయం చేసేవారు.

16. మౌర్య రాజ్యంలో కింది కోర్టుల తీర్పులపై అప్పీళ్లను స్వీకరించే అంతిమ న్యాయ నిర్ణేత (అపెక్స్ కోర్ట్ హెడ్) ఎవరు?

A) ప్రధాన న్యాయాధికారి (ప్రాడ్వివాకుడు) B) ప్రధాన మంత్రి C) చక్రవర్తి (రాజు) D) సమాహర్త

వివరణ: చక్రవర్తి రాజ్యంలో అత్యున్నత న్యాయమూర్తిగా వ్యవహరిస్తూ చివరి తీర్పును ఇచ్చేవాడు.

17. మౌర్యుల కాలంలో గ్రామీణ స్థాయిలో స్థానిక వివాదాలు, తగాదాలను పరిష్కరించే న్యాయవ్యవస్థ ఎవరి చేతుల్లో ఉండేది?

A) రాజ సైన్యాధికారులు B) గ్రామ పెద్దలు / గ్రామ పంచాయితీ సభ్యులు C) ప్రాదేశికులు D) బౌద్ధ భిక్షువులు

వివరణ: గ్రామ స్థాయి న్యాయపాలనను గ్రామికుని నేతృత్వంలో గ్రామ పెద్దలు పరిష్కరించేవారు.

18. అర్థశాస్త్రం ప్రకారం గ్రామాల సంఖ్య ఆధారంగా ఏర్పాటైన న్యాయస్థానాలను సరిగ్గా జతపరచండి:

గ్రామాల సమూహం	న్యాయస్థానం పేరు
a. 10 గ్రామాలు	1. సంగ్రహణము
b. 400 గ్రామాలు	2. ద్రోణముఖము
c. 800 గ్రామాలు	3. స్థానీయము

A) a-1, b-2, c-3 B) a-3, b-2, c-1 C) a-2, b-1, c-3 D) a-1, b-3, c-2

వివరణ: 10 గ్రామాల కోర్టు సంగ్రహణం; 400 గ్రామాల కోర్టు ద్రోణముఖం; 800 గ్రామాల కోర్టు స్థానీయం.

19. 10 గ్రామాల పరిధిలోని వివాదాలను విచారించడానికి ఏర్పాటైన మౌర్య న్యాయస్థానాన్ని ఏమని పిలుస్తారు?

A) ద్రోణముఖ B) ఖార్వతిక C) సంగ్రహణము D) స్థానీయము

వివరణ: 10 గ్రామాలకు సంబంధించి ఏర్పాటైన న్యాయస్థానాన్ని సంగ్రహణము అంటారు.

20. మౌర్యుల కాలంలో 800 గ్రామాల సమూహానికి కేంద్రంగా వ్యవహరించే అత్యున్నత స్థానిక న్యాయస్థానం ఏది?

A) సంగ్రహణము B) ద్రోణముఖము C) గ్రామిక్ సభ D) స్థానీయము

వివరణ: 800 గ్రామాల కలయికతో ఏర్పడే పెద్ద న్యాయస్థానాన్ని స్థానీయము అంటారు.

21. మౌర్యుల నగర పాలనను నిర్వహించిన కౌన్సిల్ లేదా నగర పాలనా సమితిని ఏమని పిలిచేవారు?

A) జానపద సభ B) నాగరిక సభ (నగర పరిషత్) C) మంత్ర మండలి D) శ్రేణి పరిషత్

వివరణ: నగర పరిపాలనా వ్యవహారాలను పర్యవేక్షించే సమితిని నాగరిక సభ అంటారు. దీనికి అధిపతి 'నాగరకుడు'.

22. మౌర్యుల శిక్షాస్మృతి (Penal Code) కి సంబంధించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. చంద్రగుప్తుని కాలంలో అంగ విచ్ఛేదనం, మరణశిక్ష వంటి కఠిన శిక్షలు అమల్లో ఉండేవి.
2. అశోకుని పరిపాలనా కాలంలో శిక్షల తీవ్రత తగ్గించబడి, ఖైదీలకు పునరాలోచన గడువు ఇవ్వబడింది.

A) 1 మరియు 2 రెండూ సరైనవి B) 1 మాత్రమే సరైనది C) 2 మాత్రమే సరైనది D) రెండూ సరికానివి

వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో నేరాలకు అంగవిచ్ఛేదనం సాధారణ శిక్షగా ఉండేది. అశోకుని కాలంలో ధర్మపాలన వల్ల శిక్షాస్మృతి సరళీకృతం చేయబడింది.

23. మౌర్యుల యుగంలో వృత్తి నిపుణులు, వ్యాపార సంస్థలు మరియు వాణిజ్య గిల్డులను ఏ పేరుతో పిలిచేవారు?

A) సమితులు B) నిగమాలు మాత్రమే C) శ్రేణులు (Shrenis) D) తీర్థాలు

వివరణ: వర్తక మరియు చేతివృత్తుల సంఘాలను 'శ్రేణులు' అనేవారు. ఇవి సొంత నాణేలు ముద్రించడం, రుణాలు ఇవ్వడం వంటి బ్యాంకింగ్ పనులు కూడా చేసేవి.

24. మౌర్య సామ్రాజ్యంలో అధికారిక పత్రాలు, సాధారణ ప్రజల సమాచార వినిమయం మరియు రాజభాషగా గుర్తింపు పొందిన భాష ఏది?

A) వైదిక సంస్కృతము B) ప్రాకృతము C) పాలీ D) అర్థమాగధి మాత్రమే

వివరణ: మౌర్యుల రాజభాష ప్రాకృతము. (అర్థశాస్త్రం సంస్కృతంలో ఉన్నప్పటికీ రాజ్య అధికారిక భాష ప్రాకృతమే).

25. చాణక్యుడు ఆచార్యుడిగా పనిచేసిన, మౌర్యుల కాలంలో ప్రపంచ ప్రసిద్ధిగాంచిన విద్యా కేంద్రం (విశ్వవిద్యాలయం) ఏది?

A) తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం B) నలంద విశ్వవిద్యాలయం C) విక్రమశిల విశ్వవిద్యాలయం D) వల్లభి విశ్వవిద్యాలయం

వివరణ: మౌర్యుల కాలంలో అత్యంత ప్రాచీన, ప్రతిష్టాత్మక విద్యా కేంద్రం తక్షశిల (ప్రస్తుతం పాకిస్తాన్‌లో ఉంది). (నలంద గుప్తుల కాలంలో ఏర్పడింది).

త్వరిత పునశ్చరణ (Quick Review: Set 4)

ప్రశ్న సంఖ్య	కీలక భావన	సారాంశం / సరైన సమాధానం
1 - 2	స్థానికుడు & పరిధి	గోపులపై ఉన్నతాధికారి; జిల్లాలోని 1/4 వంతు భాగాన్ని నియంత్రిస్తాడు.
3 - 4	పురము & జానపదము	పురములు: నగర ప్రతినిధులు; జానపదం: గ్రామీణ ప్రతినిధులు.
5 - 9	పన్నుల వ్యవస్థ	భాగ: సాధారణ భూమిశిస్తు (1/6 నుండి 1/4 వంతు); బలి: రాజభూముల సాగు పన్ను.
10 - 12	నీటిపారుదల & ఆదాయం	సుదర్శన తటాకం (పుష్యగుప్తుడు); సమాహర్త (ఆదాయశాఖ అధిపతి); రాజబాట (పాటలీపుత్రం-తక్షశిల).
13 - 17	కోర్టుల రకాలు	ధర్మస్థీయ (సివిల్); కంటకశోధన (క్రిమినల్); సుప్రీం జడ్జి చక్రవర్తి; గ్రామాల్లో పెద్దలు.
18 - 20	స్థానిక కోర్టుల శ్రేణి	10 గ్రామాలు (సంగ్రహణం) → 400 గ్రామాలు (ద్రోణముఖం) → 800 గ్రామాలు (స్థానీయం).
21 - 25	నగరం, శిక్షలు, భాష	నాగరిక సభ; అంగవిచ్ఛేదనం (అశోకుని కాలంలో సడలింపు); శ్రేణులు (వర్తక సంఘాలు); రాజభాష ప్రాకృతం; వర్సిటీ తక్షశిల.