Mauryan Empire History Quiz Practice Set 3

మౌర్యుల యుగం (క్రీ.పూ. 300 - 200) - Set 3

సామ్రాజ్య పతనం, కేంద్ర & ప్రాంతీయ పరిపాలనా యంత్రాంగం

1. మౌర్య వంశంలో చిట్టచివరి చక్రవర్తి ఎవరు?

A) దశరథుడు B) సంప్రతి C) బృహద్రథుడు D) దేవవర్మ

వివరణ: మౌర్య వంశపు చివరి పాలకుడు బృహద్రథుడు. ఇతనిని తన సేనాని పుష్యమిత్ర శుంగుడు వధించాడు.

2. అశోకుని మరణం తర్వాత ఎంత కాలానికి మౌర్య సామ్రాజ్యం పూర్తిగా పతనమైనది?

A) ఒక శతాబ్దం (100 సంవత్సరాలు) B) అర్ధ శతాబ్ది (సుమారు 50 సంవత్సరాలు) C) రెండు శతాబ్దాలు D) కేవలం 10 సంవత్సరాలు

వివరణ: అశోకుడు క్రీ.పూ. 232లో మరణించగా, తదుపరి అర్ధ శతాబ్ది (సుమారు 50 సంవత్సరాలు) కాలంలోనే బలహీన వారసుల వల్ల మౌర్య సామ్రాజ్యం పూర్తిగా అంతరించింది.

3. చరిత్రకారుల అభిప్రాయం ప్రకారం మౌర్య సామ్రాజ్య శీఘ్ర పతనానికి అశోకుని ఏ విధానం ప్రధాన కారణమైంది?

A) అత్యధిక పన్నుల విధానం B) విదేశాలతో వ్యాపార బంధాలు ఏర్పరచడం C) కేంద్ర పాలనా వ్యవస్థను రద్దు చేయడం D) అతివాద అహింసా విధానం (సైనిక సంసిద్ధత మందగించడం)

వివరణ: అశోకుడు అనుసరించిన అహింసా విధానం సైన్యం యొక్క యుద్ధ సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీసి సామ్రాజ్య పతనానికి దారితీసిందని పలువురు చరిత్రకారుల వాదన.

4. మౌర్య సామ్రాజ్యం అధికారికంగా అంతమొందిన సంవత్సరం ఏది?

A) క్రీ.పూ. 186 (లేక 185) B) క్రీ.పూ. 232 C) క్రీ.పూ. 261 D) క్రీ.పూ. 300

వివరణ: క్రీ.పూ. 186 లో చివరి పాలకుడైన బృహద్రథుని హత్యతో మౌర్య సామ్రాజ్యం అంతమై శుంగ వంశ పాలన ఆరంభమైంది.

5. అశోకుని పరిపాలనా విధానానికి గల ముఖ్యమైన రెండు మూల స్తంభాలు ఏవి?

A) విస్తరణ వాదం, దండనీతి B) నిరంకుశత్వం, మత నిర్బంధం C) అహింస, నైతికత (సత్యం) D) కఠిన న్యాయపాలన, సైనిక శక్తి

వివరణ: అశోకుని పరిపాలనా సూత్రాలలో అహింస మరియు నైతిక ప్రవర్తన అత్యంత ప్రధానమైనవి.

6. చివరి మౌర్య చక్రవర్తి బృహద్రథుని హత్య చేసి శుంగ వంశాన్ని స్థాపించిన బ్రాహ్మణ సేనాని ఎవరు?

A) అగ్నిమిత్రుడు B) పుష్యమిత్ర శుంగుడు C) వాసుదేవ కాణ్వుడు D) సుశర్మ

వివరణ: మౌర్య సైన్యాధ్యక్షుడైన పుష్యమిత్ర శుంగుడు సైనిక కవాతు సమయంలో బృహద్రథుని వధించి మగధలో శుంగ రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు.

7. ప్రఖ్యాత చరిత్రకారుడు విన్సెంట్ స్మిత్ అభిప్రాయం ప్రకారం మౌర్యుల పరిపాలనా స్వభావం ఎటువంటిది?

A) ఫ్యూడల్ రాచరిక వ్యవస్థ B) సైనిక నియంతృత్వ పాలన C) మతాధికారుల ఆధీనంలోని పాలన D) ఉదారమైన / ప్రబుద్ధ రాజరిక వ్యవస్థ (Benevolent Autocracy)

వివరణ: చక్రవర్తి సర్వాధికారి అయినప్పటికీ ప్రజల సంక్షేమానికి కట్టుబడి ఉండటం వల్ల స్మిత్ దీనిని ఉదారమైన రాజరికంగా పేర్కొన్నాడు.

8. మౌర్యుల కాలంలో రాజ్య సర్వాధికారి మరియు అత్యున్నత న్యాయాధికారి (చీఫ్ జస్టిస్) ఎవరు?

A) చక్రవర్తి (రాజు) B) ప్రధాన మంత్రి C) ప్రాడ్వివాకుడు D) పురోహితుడు

వివరణ: మౌర్య రాజ్యంలో సర్వాధికారాలు, న్యాయవ్యవస్థలో అంతిమ తీర్పు అధికారం చక్రవర్తి చేతిలోనే కేంద్రీకృతమై ఉండేవి.

9. మౌర్యుల పరిపాలనలో గూఢచారులను (ఒకే చోట స్థిరంగా ఉండే వారిని) ఏమని పిలిచేవారు?

A) సంచారులు B) రజ్జుకులు C) సంస్థలు (సత్రులు) D) పులిసానిలు

వివరణ: కౌటిల్యుని ప్రకారం గూఢచారులు రెండు రకాలు: సంస్థలు (ఒకే చోట ఉండే స్థిర గూఢచారులు/సత్రులు) మరియు సంచారులు (తిరుగుతూ సమాచారం సేకరించేవారు).

10. మౌర్య పాలకుల పాలనా విధానంలో ప్రధాన ధ్యేయంగా దేనిని గుర్తించారు?

A) ఖజానా నింపడం B) ప్రజాక్షేమము (ప్రజా సంక్షేమం) C) ఇతర దేశాల ఆక్రమణ D) వర్ణవ్యవస్థను కఠినతరం చేయడం

వివరణ: "ప్రజా సుఖే సుఖం రాజ్ఞః" అనే సూక్తి ప్రకారం ప్రజాక్షేమమే మౌర్యుల పాలనలో పరమ ధ్యేయంగా ఉండేది.

11. రాజ్యపాలనలో చక్రవర్తికి సలహాలు, సూచనలు అందించే ఉన్నత మండలి ఏది?

A) మంత్రి పరిషత్తు B) సభ మరియు సమితి C) నాగరిక సభ D) పుర పరిషత్

వివరణ: చక్రవర్తికి రోజువారీ పాలనలో సహాయపడటానికి రాజనీతిజ్ఞులతో కూడిన 'మంత్రి పరిషత్తు' ఉండేది.

12. మంత్రి పరిషత్తులోని అత్యున్నత నలుగురు ముఖ్యులలో చేరని అధికారి ఎవరు?

A) ప్రధాన మంత్రి B) ప్రధాన పురోహితుడు C) సేనాని మరియు యువరాజు D) కుప్యాధ్యక్షుడు

వివరణ: మంత్రి పరిషత్తులో ముఖ్యమంత్రి, పురోహితుడు, సేనాని, యువరాజులు అత్యున్నత స్థానంలో ఉంటారు. కుప్యాధ్యక్షుడు అటవీ అధికారి.

13. మౌర్యుల మంత్రి పరిషత్తులో గల ఉప మంత్రుల సంఖ్య ఎంత?

A) 8 మంది B) 14 మంది C) 20 మంది D) 32 మంది

వివరణ: మౌర్యుల మంత్రి పరిషత్తులో పాలనా సౌలభ్యం కోసం 14 మంది ఉపమంత్రులు ఉండేవారు.

14. మౌర్యుల కేంద్ర పాలనా అధికారులు - వారి విధులను సరిగ్గా జతపరచండి:

అధికారి	బాధ్యత / శాఖ
a. సన్నిధాత	1. ప్రభుత్వ ఖజానా / కోశాధికారి
b. కుప్యాధ్యక్షుడు	2. అడవులు, వనరుల పర్యవేక్షణ
c. సమర్థవంతమైన గూఢచారి వ్యవస్థ	3. విదేశీ, అంతర్గత భద్రత
d. మహామాత్రులు	4. సుదూర రాష్ట్రాల పాలన

A) a-1, b-2, c-3, d-4 B) a-2, b-1, c-4, d-3 C) a-1, b-3, c-2, d-4 D) a-4, b-2, c-1, d-3

వివరణ: సన్నిధాత కోశాధికారి; కుప్యాధ్యక్షుడు అటవీ సంపద అధికారి; సమర్థ గూఢచర్య వ్యవస్థ భద్రత కొరకు ఉండేది; మహామాత్రులు దూర ప్రాంత పాలకులు.

15. మౌర్యుల కాలంలో ప్రభుత్వ ఖజానాకు ముఖ్య అధికారి (ట్రెజరర్) గా వ్యవహరించినది ఎవరు?

A) సమాహర్త B) కర్మాంతిక C) సన్నిధాత D) అంతపాల

వివరణ: ఖజానా మరియు భాండాగారాల సంరక్షకుడైన కోశాధికారిని 'సన్నిధాత' అనేవారు. (సమాహర్త పన్నులు వసూలు చేసే అధికారి).

16. అర్థశాస్త్రం ప్రకారం మౌర్యుల కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎన్ని శాఖలుగా (తీర్థాలు/విభాగాలు) విభజించబడింది?

A) 18 శాఖలు B) 32 శాఖలు (అధ్యక్షుల పరిధిలో) C) 24 శాఖలు D) 12 శాఖలు

వివరణ: మౌర్య కేంద్ర ప్రభుత్వ పాలన క్రమబద్ధంగా సాగడానికి మొత్తం 32 శాఖలుగా విభజించబడింది.

17. మౌర్యుల పాలనలో అటవీ సంపద, కలప, వన్యప్రాణుల రక్షణ శాఖకు అధిపతి ఎవరు?

A) పణ్యాధ్యక్షుడు B) సీతాధ్యక్షుడు C) లోహాధ్యక్షుడు D) కుప్యాధ్యక్షుడు

వివరణ: అటవీ భూములు, అడవుల పర్యవేక్షణ అధికారిని 'కుప్యాధ్యక్షుడు' అంటారు. (సీతాధ్యక్షుడు వ్యవసాయ అధికారి).

18. అద్భుతమైన గూఢచారి వ్యవస్థను (Espionage System) ఏర్పాటు చేసి అంతర్గత శాంతిభద్రతలను కాపాడిన ప్రాచీన సామ్రాజ్యం ఏది?

A) కుషాణ సామ్రాజ్యం B) శాతవాహన సామ్రాజ్యం C) మౌర్య సామ్రాజ్యం D) గుప్త సామ్రాజ్యం

వివరణ: కౌటిల్యుని మార్గదర్శకత్వంలో అత్యంత కట్టుదిట్టమైన గూఢచారి వలయాన్ని మౌర్య సామ్రాజ్యంలో ఏర్పాటు చేశారు.

19. మౌర్యుల కాలంలో కేంద్ర రాజధానికి దూరంగా ఉన్న రాష్ట్రాల పాలనను పర్యవేక్షించే అధికారులు ఎవరు?

A) గ్రామికులు B) మహామాత్రులు (కుమారులు/రాజకుమారులు కూడా) C) గోపులు D) శ్రేణులు

వివరణ: దూరంగా ఉన్న సరిహద్దు రాష్ట్రాలు మరియు ప్రావిన్సుల పరిపాలనను మహామాత్రులు సమర్థవంతంగా నిర్వహించేవారు.

20. మౌర్యుల పాలనలో జిల్లా స్థాయి పాలనా విభాగాన్ని ఏమంటారు మరియు దాని ముఖ్య అధికారి ఎవరు?

A) ప్రదేశము (ఆహారము) — ప్రాదేశికుడు B) భుక్తి — ఉపారికుడు C) విషయము — విషయపతి D) గ్రామం — గ్రామికుడు

వివరణ: జిల్లా స్థాయి పరిపాలనా విభాగాన్ని 'ప్రదేశము' లేదా 'ఆహారము' అనేవారు; దీని అధికారి 'ప్రాదేశికుడు'.

21. ప్రాదేశికునికి సహాయపడుతూ రెవెన్యూ (భూమి కొలతలు) మరియు న్యాయ అధికారాలు నిర్వహించిన అధికారి ఎవరు?

A) గోపుడు B) స్థానికుడు C) రజ్జుకుడు D) నాగరకుడు

వివరణ: ఆధునిక జిల్లా కలెక్టర్‌తో సమానమైన అధికారాలు కలిగి, రెవెన్యూ మరియు న్యాయ బాధ్యతలు చూసిన అధికారి 'రజ్జుకుడు'. ఇతనికి 'యుక్తుడు' సహాయకుడిగా ఉండేవాడు.

22. మౌర్యుల పాలనలో గ్రామ స్థాయి ముఖ్య పరిపాలనా అధికారిని ఏ పేరుతో పిలిచేవారు?

A) గ్రామ భోజకుడు B) గ్రామికుడు C) పటేల్ D) కరణం

వివరణ: గ్రామానికి ప్రాథమిక పాలనాధికారి 'గ్రామికుడు'. ఇతడు గ్రామ పెద్దల సహాయంతో పాలన సాగించేవాడు.

23. మౌర్యుల పాలనా విభజనలో 5 నుండి 10 గ్రామాల సమూహంపై పర్యవేక్షణ చేసే అధికారి ఎవరు?

A) గోపుడు B) స్థానికుడు C) ప్రాదేశికుడు D) రజ్జుకుడు

వివరణ: 5 నుండి 10 గ్రామాల లెక్కలు, పన్నులు మరియు జనాభా నమోదు బాధ్యతలను 'గోపుడు' నిర్వహించేవాడు.

24. గోపులపై ఉన్నతాధికారిగా ఉంటూ, జిల్లా (ప్రదేశము) లోని నాల్గవ వంతు ప్రాంతాన్ని పర్యవేక్షించే అధికారి ఎవరు?

A) గ్రామికుడు B) సమహర్త C) స్థానికుడు D) దండపాలుడు

వివరణ: గోపులపై ఉన్నతాధికారి 'స్థానికుడు'. ఇతడు జిల్లాలో 1/4 వంతు భాగాన్ని నేరుగా నియంత్రించేవాడు.

25. మౌర్యుల స్థానిక పాలనా వ్యవస్థలోని అధికారుల హోదాల సరైన ఆరోహణ క్రమం (దిగువ నుండి ఎగువకు) గుర్తించండి:

A) ప్రాదేశికుడు → స్థానికుడు → గోపుడు → గ్రామికుడు B) గ్రామికుడు → గోపుడు → స్థానికుడు → ప్రాదేశికుడు C) గోపుడు → గ్రామికుడు → ప్రాదేశికుడు → స్థానికుడు D) స్థానికుడు → గోపుడు → గ్రామికుడు → ప్రాదేశికుడు

వివరణ: గ్రామానికి అధికారి గ్రామికుడు; 5-10 గ్రామాలకు గోపుడు; 1/4 జిల్లాకు స్థానికుడు; మొత్తం జిల్లాకు ప్రాదేశికుడు. కావున సరైన ఆరోహణ క్రమం: గ్రామికుడు → గోపుడు → స్థానికుడు → ప్రాదేశికుడు.

త్వరిత పునశ్చరణ (Quick Review: Set 3)

ప్రశ్న సంఖ్య	విషయ భావన	కీలక వివరణ / సరైన సమాధానం
1 - 4	సామ్రాజ్య పతనం	చివరి రాజు: బృహద్రథుడు; పతనం: క్రీ.పూ. 186; కారణం: అశోకుని బలహీన వారసులు & అతి అహింసా విధానం.
5 - 7	పాలనా స్వభావం	అహింస, నైతికత; విన్సెంట్ స్మిత్ ప్రకారం 'ఉదార రాజరికం'; పుష్యమిత్ర శుంగుని తిరుగుబాటు.
8 - 10	కేంద్ర పాలనాధికారం	రాజు సర్వాధికారి & సుప్రీం జడ్జి; ముఖ్య లక్ష్యం ప్రజాక్షేమం; గూఢచారులు (సత్రులు/సంస్థలు).
11 - 13	మంత్రి పరిషత్తు	మంత్రి పరిషత్ సలహా మండలి; 4 ముఖ్యులు (ప్రధాని, పురోహితుడు, యువరాజు, సేనాని); 14 ఉపమంత్రులు.
14 - 18	కేంద్ర శాఖాధికారులు	సన్నిధాత (ఖజానా); కుప్యాధ్యక్షుడు (అడవులు); 32 కేంద్ర విభాగాలు/శాఖలు.
19 - 21	ప్రాంతీయ/జిల్లా పాలన	ప్రదేశము/ఆహారము (జిల్లా); అధికారి: ప్రాదేశికుడు; సహాయకులు: రజ్జుకుడు, యుక్తుడు.
22 - 25	గ్రామ & స్థానిక శ్రేణి	గ్రామికుడు (గ్రామం) → గోపుడు (5-10 గ్రామాలు) → స్థానికుడు (1/4 జిల్లా) → ప్రాదేశికుడు (జిల్లా).