తెలంగాణ వ్యవసాయం, పంటల సరళి & వ్యవసాయ శీతోష్ణస్థితి మండలాలు

తెలంగాణ వ్యవసాయం, పంటల సరళి & వ్యవసాయ శీతోష్ణస్థితి మండలాలు (Agriculture of Telangana)

జనరల్ స్టడీస్ – ఆర్థిక భూగోళిక శాస్త్రం | TGPSC (Group 1, 2, 3) & TGPRB SI/Constable ప్రత్యేకం

పరిచయం & స్థూల ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత (Introduction & Agrarian Macro Profile):

• తెలంగాణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో వ్యవసాయ రంగం ఇప్పటికీ అత్యధిక జనాభాకు ఉపాధి కల్పించే ప్రధాన ఆధారంగా ఉంది. గ్రామీణ జీవనోపాధి, ఆహార భద్రత ప్రాథమికంగా వ్యవసాయంపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి.
• శ్రామిక శక్తి ఆధారపడటం: రాష్ట్ర శ్రామిక శక్తిలో దాదాపు 45% నుండి 50% వరకు ప్రత్యక్షంగా లేదా పరోక్షంగా వ్యవసాయం, దాని అనుబంధ రంగాలపైనే ఆధారపడి ఉన్నారు.
• GSVA (Gross State Value Added) లో వాటా: ప్రస్తుత ధరల ప్రకారం రాష్ట్ర స్థూల విలువ జోడింపులో వ్యవసాయం మరియు అనుబంధ రంగాల వాటా దాదాపు 16% నుండి 18% మధ్య నమోదవుతోంది (ఇందులో పంటల రంగం సింహభాగం వహిస్తుండగా, తర్వాత స్థానాల్లో పశుసంపద, ఉద్యానవన రంగాలు ఉన్నాయి).
• భూకమతాల తీరు (Operational Holdings): వ్యవసాయ గణాంకాల ప్రకారం తెలంగాణలో 85% కంటే ఎక్కువ కమతాలు చిన్న, సన్నకారు రైతుల (Small & Marginal Farmers < 2 హెక్టార్లు) చేతుల్లోనే ఉన్నాయి.

⚡ Quick Review: తెలంగాణ వ్యవసాయ ముఖ్యాంశాలు (Quick Summary)

వ్యవసాయ అంశం	గణాంక వివరాలు	కీలక ప్రాముఖ్యత / జిల్లాలు
నికర సాగు విస్తీర్ణం (Net Sown Area)	మొత్తం వైశాల్యంలో ~48% నుండి 50%	సంవత్సరంలో కనీసం ఒక్కసారైనా సాగయ్యే భూమి
పంటల సాంద్రత (Cropping Intensity)	~130% నుండి 138% వరకు వృద్ధి	నీటిపారుదల, నిరంతర విద్యుత్, పెట్టుబడి పథకాల ప్రభావం
పంట కాలాలు (Crop Seasons)	వానాకాలం (ఖరీఫ్: 60-65% సాగు), యాసంగి (రబీ: 35-40%), జైద్ (వేసవి)	వానాకాలంలో వరి, పత్తి; యాసంగిలో వరి, శనగలు, వేరుశనగ
వ్యవసాయ శీతోష్ణస్థితి మండలాలు	3 మండలాలు: ఉత్తర (NTZ), మధ్య (CTZ), దక్షిణ (STZ)	పరిశోధనా కేంద్రాలు: పొలాస (జగిత్యాల), వరంగల్, పాలెం (నాగర్‌కర్నూల్)
రాష్ట్ర ప్రధాన ఆహార పంట	వరి (Paddy) – సాగు విస్తీర్ణం & ఉత్పత్తిలో #1	నల్గొండ, సూర్యాపేట, నిజామాబాద్, పెద్దపల్లి, కరీంనగర్
రాష్ట్ర ప్రధాన వాణిజ్య పంట	పత్తి (Cotton / "వైట్ గోల్డ్") – విస్తీర్ణంలో #2	నల్గొండ, ఆదిలాబాద్, సంగారెడ్డి, వరంగల్; ప్రధాన మార్కెట్: వరంగల్
భౌగోళిక గుర్తింపు పంట (GI Tag)	తాండూరు కందులు (Tandur Red Gram)	వికారాబాద్ జిల్లా (సున్నపురాయి నేలల వల్ల 22-24% అధిక ప్రొటీన్)

1. భూ వినియోగ తీరు – వర్గీకరణ (Land Use Pattern)

తెలంగాణ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణం 1,12,077 చ.కి.మీ. (సుమారు 276.8 లక్షల ఎకరాలు / 112.08 లక్షల హెక్టార్లు). భూ వినియోగ వర్గీకరణ తీరు:

తెలంగాణ భూవినియోగం (Land Use Classification)
│
┌─────────────────────────────┼─────────────────────────────┐
▼ ▼ ▼
1. నికర సాగు భూమి 2. అటవీ విస్తీర్ణం 3. ఇతర వర్గాలు
(Net Sown Area: ~48-50%) (Forest Area: ~24%) (వ్యవసాయేతర వినియోగం,
రాష్ట్రంలో దాదాపు సగం భూమి ISFR / రెవెన్యూ రికార్డులు బీడు భూములు, బంజరు భూములు)

• నికర సాగు విస్తీర్ణం (Net Sown Area): మొత్తం విస్తీర్ణంలో దాదాపు 48% నుండి 50% భూమి ఒక వ్యవసాయ సంవత్సరంలో కనీసం ఒక్కసారైనా సాగులోకి వస్తుంది.
• స్థూల సాగు విస్తీర్ణం (Gross Cropped Area): ఒకే భూమిలో సంవత్సరానికి రెండు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ పంటలు సాగు చేయడం వల్ల ఇది దాదాపు 1.35 నుండి 1.45 కోట్ల ఎకరాలు (సుమారు 55-60 లక్షల హెక్టార్లు) వరకు నమోదవుతోంది.
• పంటల సాంద్రత (Cropping Intensity): (స్థూల సాగు విస్తీర్ణం / నికర సాగు విస్తీర్ణం) × 100. సాగునీటి సౌకర్యాలు, నిరంతర విద్యుత్ సరఫరా మరియు పెట్టుబడి పథకాల విస్తరణ వల్ల తెలంగాణ పంటల సాంద్రత 130% నుండి 138% వరకు పెరిగింది.

2. వ్యవసాయ రుతువులు & పంట కాలాలు (Crop Seasons)

తెలంగాణలో పంటల కాలాన్ని వాతావరణ పరిస్థితులు మరియు రుతుపవనాల ఆధారంగా మూడు సీజన్లుగా వర్గీకరిస్తారు:

పంట కాలం (స్థానిక పేరు)	కాల పరిమితి	శీతోష్ణస్థితి పరిస్థితులు	ప్రధాన పంటలు	సాగు విస్తీర్ణ వాటా
వానాకాలం (Kharif / ఖరీఫ్)	జూన్ నుండి నవంబర్	నైరుతి రుతుపవనాల వర్షాలు, అధిక ఉష్ణోగ్రత, అధిక తేమ	వరి, పత్తి, మొక్కజొన్న, సోయాబీన్, కందులు, మిరప	~60% - 65%
యాసంగి (Rabi / రబీ)	నవంబర్ నుండి ఏప్రిల్	తక్కువ ఉష్ణోగ్రతలు, పొడి వాతావరణం, బోర్లు/బావులు/కాలువల ఆధారం	వరి, శనగలు, వేరుశనగ, జొన్న, నువ్వులు, పొద్దుతిరుగుడు	~35% - 40%
జైద్ (Zaid / వేసవి కాలం)	మార్చి నుండి మే	అధిక వేడిమి, నమ్మకమైన శాశ్వత నీటి వనరుల వద్ద మాత్రమే సాగు	పుచ్చకాయలు, దోసకాయలు, ఆకుకూరలు, వేసవి నువ్వులు	స్వల్ప శాతం

3. వ్యవసాయ శీతోష్ణస్థితి మండలాలు (Agro-Climatic Zones of Telangana)

ఆచార్య జయశంకర్ తెలంగాణ వ్యవసాయ విశ్వవిద్యాలయం (PJTSAU) మరియు వ్యవసాయ శాఖలు వర్షపాతం, నేలల స్వభావం, ఉష్ణోగ్రత మరియు సాగు పరిస్థితులను పరిగణనలోకి తీసుకుని రాష్ట్రాన్ని 3 ప్రధాన ఆగ్రో-క్లైమాటిక్ జోన్లుగా వర్గీకరించాయి:

తెలంగాణ వ్యవసాయ శీతోష్ణస్థితి మండలాలు (PJTSAU)
│
┌────────────────────────────────┼────────────────────────────────┐
▼ ▼ ▼
1. ఉత్తర తెలంగాణ మండలం 2. మధ్య తెలంగాణ మండలం 3. దక్షిణ తెలంగాణ మండలం
- వర్షపాతం: 900-1150 మి.మీ. - వర్షపాతం: 800-1000 మి.మీ. - వర్షపాతం: 600-800 మి.మీ.
- నల్లరేగడి నేలలు అధికం - ఎర్ర & ఒండ్రు నేలలు - ఎర్ర చల్కా, దూబ నేలలు
- ప్రధానం: సోయా, పత్తి, పసుపు - ప్రధానం: పత్తి, వరి, మిర్చి - ప్రధానం: ఆముదం, వేరుశనగ, కందులు

జోన్ 1: ఉత్తర తెలంగాణ మండలం (Northern Telangana Zone - NTZ)

• పరిశోధనా కేంద్రం (HQ): పొలాస (జగిత్యాల జిల్లా).
• పరిధిలోని జిల్లాలు: ఆదిలాబాద్, కొమరంభీమ్ ఆసిఫాబాద్, నిర్మల్, మంచిర్యాల, నిజామాబాద్, కామారెడ్డి, జగిత్యాల, పెద్దపల్లి, కరీంనగర్, రాజన్న సిరిసిల్ల (10 జిల్లాలు).
• లక్షణాలు: సగటు వర్షపాతం 900 నుండి 1,150 మి.మీ. (అత్యధిక వర్షపాతం పొందే జోన్); లోతైన నల్లరేగడి నేలలు (దాదాపు 55%), ఎర్ర నేలలు.
• పంటల ప్రత్యేకత: సోయాబీన్ (ఆదిలాబాద్, నిర్మల్, కామారెడ్డి); పసుపు (నిజామాబాద్ ఆర్మూర్ బెల్ట్, జగిత్యాల); వాణిజ్య పత్తి మరియు SRSP/కడెం ఆయకట్టు కింద వరి.

జోన్ 2: మధ్య తెలంగాణ మండలం (Central Telangana Zone - CTZ)

• పరిశోధనా కేంద్రం (HQ): వరంగల్.
• పరిధిలోని జిల్లాలు: వరంగల్, హన్మకొండ, జయశంకర్ భూపాలపల్లి, ములుగు, మహబూబాబాద్, జనగామ, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం, ఖమ్మం, సిద్దిపేట, మెదక్, సంగారెడ్డి (11 జిల్లాలు).
• లక్షణాలు: సగటు వర్షపాతం 800 నుండి 1,000 మి.మీ; ఎర్ర నేలలు (చల్కాలు), నల్లరేగడి పట్టీలు, గోదావరి పరీవాహక ఒండ్రు నేలలు.
• పంటల ప్రత్యేకత: నాణ్యమైన పొడవు పింజ పత్తి (వరంగల్, భూపాలపల్లి, ఖమ్మం); వాణిజ్య మిరప (ఖమ్మం, కొత్తగూడెం, మహబూబాబాద్); ఆయిల్ పామ్ విస్తరణ (కొత్తగూడెం, ఖమ్మం).

జోన్ 3: దక్షిణ తెలంగాణ మండలం (Southern Telangana Zone - STZ)

• పరిశోధనా కేంద్రం (HQ): పాలెం (నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లా).
• పరిధిలోని జిల్లాలు: మహబూబ్‌నగర్, నారాయణపేట, జోగులాంబ గద్వాల, వనపర్తి, నాగర్‌కర్నూల్, రంగారెడ్డి, వికారాబాద్, మేడ్చల్-మల్కాజిగిరి, నల్గొండ, సూర్యాపేట, యాదాద్రి భువనగిరి, హైదరాబాద్ (12 జిల్లాలు).
• లక్షణాలు: సగటు వర్షపాతం 600 నుండి 800 మి.మీ. (వర్షాచ్ఛాయ ప్రాంతం, అత్యల్ప వర్షపాతం); ప్రధానంగా ఎర్ర చల్కా నేలలు, రాతి దూబ నేలలు (~75%).
• పంటల ప్రత్యేకత: ఆరుతడి, నూనెగింజ పంటలు – ఆముదం (మహబూబ్‌నగర్, నాగర్‌కర్నూల్, నల్గొండ); యాసంగి వేరుశనగ (గద్వాల, వనపర్తి); కందులు (వికారాబాద్ తాండూరు బెల్ట్, నారాయణపేట).

4. ప్రధాన పంటల సమగ్ర విశ్లేషణ (Detailed Crop-Wise Analysis)

తెలంగాణ పంటల సరళి (Cropping Pattern)
│
┌──────────────────────────────┴──────────────────────────────┐
▼ ▼
ఆహార పంటలు (Food Crops) వాణిజ్య పంటలు (Cash / Commercial)
- వరి (రాష్ట్రంలో విస్తీర్ణం, ఉత్పత్తిలో #1) - పత్తి (రాష్ట్ర విస్తీర్ణంలో #2, ప్రధాన ఎగుమతి)
- మొక్కజొన్న, జొన్నలు (తృణధాన్యాలు) - మిరప, సోయాబీన్, పసుపు
- పప్పుధాన్యాలు (కందులు, పెసలు, శనగలు) - నూనెగింజలు (ఆముదం, వేరుశనగ, ఆయిల్ పామ్)

• 1. వరి (Paddy / Rice) – రాష్ట్ర ప్రధాన ఆహార పంట:
  • స్థానం: సాగు విస్తీర్ణంలోనూ, ఉత్పత్తిలోనూ రాష్ట్రంలో మొదటి స్థానం.
  • అనుకూలతలు: ఉష్ణోగ్రత 22°C - 32°C, వర్షపాతం 1000 మి.మీ. పైగా లేదా నమ్మకమైన కాలువ/భూగర్భ జలాలు; ఒండ్రు, చల్కా, నల్లరేగడి నేలలు.
  • విస్తరణ: గతంలో నల్గొండ, నిజామాబాద్, కరీంనగర్ జిల్లాలకే పరిమితమైన వరి, ప్రాజెక్టులు మరియు 24 గంటల ఉచిత నాణ్యమైన విద్యుత్ సరఫరా వల్ల అన్ని జిల్లాలకు (మహబూబ్‌నగర్, సిద్దిపేట, సూర్యాపేట వరకు) విస్తరించింది. వానాకాలం మరియు యాసంగి రెండింటిలోనూ రికార్డు స్థాయిలో సాగవుతోంది.
  • ప్రధాన జిల్లాలు: నల్గొండ, సూర్యాపేట, నిజామాబాద్, పెద్దపల్లి, జగిత్యాల, కరీంనగర్, ఖమ్మం.
• 2. పత్తి (Cotton) – "వైట్ గోల్డ్" (White Gold of Telangana):
  • స్థానం: వాణిజ్య పంటల్లో మొదటి స్థానం; మొత్తం సాగు విస్తీర్ణంలో వరి తర్వాత రెండవ స్థానం.
  • అనుకూలతలు: ఉష్ణోగ్రత 21°C - 30°C (కాయ పక్వానికి వచ్చే సమయంలో నిర్మలమైన ఎండ అవసరం), వర్షపాతం 500 - 800 మి.మీ; లోతైన నల్లరేగడి నేలలు.
  • రకం: రాష్ట్రంలో ఎక్కువగా పొడవు పింజ పత్తి (Long-staple cotton) మరియు బీటీ కాటన్ సాగు చేస్తారు.
  • ప్రధాన జిల్లాలు: నల్గొండ, ఆదిలాబాద్, సంగారెడ్డి, నాగర్‌కర్నూల్, వరంగల్, జయశంకర్ భూపాలపల్లి, ఖమ్మం, ఆసిఫాబాద్. వరంగల్ వ్యవసాయ మార్కెట్ పత్తికి జాతీయ స్థాయిలో ప్రసిద్ధి.
• 3. మొక్కజొన్న (Maize) – ప్రధాన పారిశ్రామిక & దాణా పంట:
  • స్థానం: ముతక ధాన్యాలు/తృణధాన్యాలలో వరి తర్వాత రెండవది. పౌల్ట్రీ పరిశ్రమ, పిండి (Starch) పరిశ్రమలకు ముడిసరుకు.
  • అనుకూలతలు: ఉష్ణోగ్రత 21°C - 27°C; మురుగునీరు పోయే సౌకర్యం గల ఎర్ర లోమ్ నేలలు.
  • ప్రధాన జిల్లాలు: నిర్మల్, నిజామాబాద్, కామారెడ్డి, వరంగల్, సిద్దిపేట, కరీంనగర్.
• 4. కందులు (Red Gram / Pigeon Pea) – తాండూరు కందులు (GI Tag):
  • స్థానం: రాష్ట్ర పప్పుధాన్యాల మొత్తం విస్తీర్ణంలో 70% కంటే ఎక్కువ వాటా. వర్షాధార, అర్ధ-శుష్క పంట; పత్తి, సోయా పంటల్లో అంతరపంటగా (Inter-crop) కూడా సాగు చేస్తారు.
  • విశిష్టత – తాండూరు కందులు (GI Tag): వికారాబాద్ జిల్లా తాండూరు ప్రాంతపు సున్నపురాయి నేలల వల్ల ఇక్కడి కందుల్లో అధిక ప్రొటీన్ (22-24%), రుచి, త్వరగా ఉడికే గుణం ఉండటంతో భౌగోళిక గుర్తింపు (GI Tag) లభించింది.
  • ప్రధాన జిల్లాలు: వికారాబాద్, నారాయణపేట, సంగారెడ్డి, ఆదిలాబాద్.
• 5. సోయాబీన్ (Soybean): ఏకకాలంలో నూనెగింజ మరియు అధిక ప్రొటీన్ కలిగిన పప్పుధాన్య పంట. ఉత్తర తెలంగాణలోని నల్లరేగడి నేలల్లో (ఆదిలాబాద్, నిర్మల్, కొమరంభీమ్ ఆసిఫాబాద్, నిజామాబాద్, కామారెడ్డి) వానాకాలం ప్రారంభంలో సాగవుతుంది.
• 6. పసుపు (Turmeric): తెలంగాణ ప్రముఖ పసుపు ఉత్పత్తి రాష్ట్రం. నిజామాబాద్ (ఆర్మూర్ బెల్ట్), జగిత్యాల, నిర్మల్ ప్రధాన కేంద్రాలు.
• 7. వేరుశనగ & ఆముదం: వేరుశనగ యాసంగిలో తేలికపాటి ఇసుక నేలలు గల దక్షిణ తెలంగాణలో (గద్వాల, నాగర్‌కర్నూల్, వనపర్తి) బోరుబావుల కింద; ఆముదం ఖరీఫ్‌లో దక్షిణ తెలంగాణ ఎర్ర చల్కా నేలల్లో వర్షాధారంగా (మహబూబ్‌నగర్, నల్గొండ) సాగవుతాయి.

5. పంటల కేంద్రీకరణ – జిల్లాల ప్రాముఖ్యత పట్టిక (Crop Concentration Matrix)

పంట పేరు	రాష్ట్రంలో విస్తీర్ణ ప్రాధాన్యత	అత్యధికంగా సాగు చేసే జిల్లాలు	ప్రత్యేక గుర్తింపు / మార్కెట్
వరి (Paddy)	ప్రథమ స్థానం (ఆహార పంట)	నల్గొండ, సూర్యాపేట, నిజామాబాద్, కరీంనగర్, ఖమ్మం	మిల్లర్స్ హబ్ – మిర్యాలగూడ
పత్తి (Cotton)	ద్వితీయ స్థానం (వాణిజ్య పంటల్లో #1)	నల్గొండ, ఆదిలాబాద్, సంగారెడ్డి, వరంగల్, ఆసిఫాబాద్	ప్రధాన మార్కెట్ – వరంగల్
మొక్కజొన్న (Maize)	తృతీయ స్థానం (తృణధాన్యాలు)	నిర్మల్, కామారెడ్డి, నిజామాబాద్, వరంగల్, ఖమ్మం	కోళ్ల దాణా & స్టార్చ్ పరిశ్రమల ఆధారం
కందులు (Red Gram)	పప్పుధాన్యాల్లో ప్రథమం	వికారాబాద్, నారాయణపేట, సంగారెడ్డి, ఆదిలాబాద్	తాండూరు కందులు (GI Tag)
సోయాబీన్	నూనెగింజల్లో కీలకం	ఆదిలాబాద్, నిర్మల్, నిజామాబాద్, కామారెడ్డి	ఉత్తర తెలంగాణ నల్లరేగడి బెల్ట్
మిరప (Chilli)	వాణిజ్య సుగంధ ద్రవ్యం	ఖమ్మం, భద్రాద్రి కొత్తగూడెం, మహబూబాబాద్	ఆసియాలోనే ప్రసిద్ధ మార్కెట్ – ఖమ్మం
పసుపు (Turmeric)	వాణిజ్య సుగంధ ద్రవ్యం	నిజామాబాద్, జగిత్యాల, నిర్మల్	నిజామాబాద్ / ఆర్మూర్ మార్కెట్
ఆయిల్ పామ్	వృద్ధి చెందుతున్న తోటపంట	భద్రాద్రి కొత్తగూడెం, ఖమ్మం, నల్గొండ	ఫ్యాక్టరీ ఆధారిత కాంట్రాక్ట్ వ్యవసాయం

6. తెలంగాణ వ్యవసాయ రంగం – సమస్యలు & భవిష్యత్ సవాళ్లు (Critical Analysis)

• రెండు పంటలకే పరిమితం కావడం (Crop Monoculture): రాష్ట్రంలో మొత్తం సాగు విస్తీర్ణంలో దాదాపు 75% నుండి 80% భూమి కేవలం వరి మరియు పత్తి రెండు పంటలకే పరిమితమై ఉంది. దీనివల్ల నేలలోని పోషకాలు క్షీణించడం, పత్తిలో గులాబీ రంగు పురుగు (Pink Bollworm) వంటి తెగుళ్లు వ్యాపించడం, మార్కెట్ ధరలు తగ్గినప్పుడు రైతు నష్టపోవడం జరుగుతోంది.
• భూగర్భ జలాల మితిమీరిన వినియోగం: యాసంగిలో వరి సాగు విస్తరించడం వల్ల మోటార్ల ద్వారా భూగర్భ జలాల వెలికితీత పెరిగి, బోరుబావుల కింద వాటర్ టేబుల్ (Water Table) వేగంగా పడిపోతోంది.
• రసాయన ఎరువులు & పురుగుమందుల వాడకం: దేశంలోనే హెక్టారుకు అత్యధిక రసాయన ఎరువులు (NPK) వినియోగించే రాష్ట్రాలలో తెలంగాణ ఒకటిగా ఉండటం వల్ల నేలలు క్రమంగా క్షారత్వం (Salinity/Alkalinity) బారిన పడుతున్నాయి.
• పంటల వైవిధ్యీకరణ ఆవశ్యకత (Need for Crop Diversification): వరికి ప్రత్యామ్నాయంగా తక్కువ నీటిని వినియోగించే నూనెగింజలు (ఆయిల్ పామ్, వేరుశనగ, నువ్వులు), పప్పుధాన్యాలు, మరియు ఉద్యానవన పంటల వైపు రైతులను ప్రోత్సహించాల్సిన అవసరం ఉంది.

📚 పరీక్షా విశ్లేషణ & ముఖ్యమైన చిట్కాలు (Exam Tips & Insights):

1. PJTSAU 3 ఆగ్రో-క్లైమాటిక్ జోన్ల పరిశోధనా కేంద్రాలను గుర్తుంచుకోండి: ఉత్తర మండలం → పొలాస (జగిత్యాల); మధ్య మండలం → వరంగల్; దక్షిణ మండలం → పాలెం (నాగర్‌కర్నూల్).
2. తాండూరు కందులు (వికారాబాద్) భౌగోళిక గుర్తింపు (GI Tag) పొందిన పంటగా పరీక్షలలో ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది.
3. పంటల విస్తీర్ణ ప్రాధాన్యతా క్రమం: వరి (#1) > పత్తి (#2) > మొక్కజొన్న (#3); పప్పుధాన్యాల్లో కందులు ప్రథమం.