చాళుక్య వంశం Chalukya Dynasty – An Overview of All Branches
బాదామి · తూర్పు (వేంగీ) · వేములవాడ · ముదిగొండ · కళ్యాణి చాళుక్యులు
పరిచయం Introduction
చాళుక్యులు పూర్వికులు ఇక్ష్వాకులకు సామంతులుగా ఉండేవారు. వీరి రాజధాని విజయపురి. తరువాత కర్ణాటకకు వెళ్లి బాదామి ప్రాంతంలో రాజ్యాన్ని స్థాపించారు.
వీరి రాజ చిహ్నం వరాహం. చాళుక్య వంశానికి మూల పురుషుడు జయసింహుడు లేదా జయవల్లభుడు. ఇతని తరువాత అతని కుమారుడు 'రణరాగుడు చాళుక్య' సింహాసనం అధిష్టించాడు.
మూల పురుషుడుజయసింహుడు
రాజ చిహ్నంవరాహం
పూర్వ రాజధానివిజయపురి
ప్రధాన శాఖలుఐదు
చాళుక్య వంశ శాఖలు Branches of the Chalukya Dynasty
క్రీ.శ. 543 – 752
బాదామి చాళుక్యులు Badami Chalukyas (Western Chalukyas)
రాజధాని వాతాపి (బాదామి). పశ్చిమ దక్కన్‌ను పాలించిన ప్రధాన శాఖ.
క్రీ.శ. 624 – 1025
తూర్పు చాళుక్యులు Eastern Chalukyas (Vengi Chalukyas)
వేంగీ ప్రాంతాన్ని పాలించిన శాఖ.
క్రీ.శ. 750 – 973
వేములవాడ చాళుక్యులు Vemulavada Chalukyas
రాష్ట్రకూటుల సామంతులు; తెలంగాణ ప్రాంతంలో పాలించారు.
క్రీ.శ. 850 – 1200
ముదిగొండ చాళుక్యులు Mudigonda Chalukyas
తెలంగాణలోని ముదిగొండ ప్రాంతాన్ని పాలించిన శాఖ.
క్రీ.శ. 973 – 1157
కళ్యాణి చాళుక్యులు Kalyani Chalukyas (Later Western Chalukyas)
కళ్యాణి (బసవకల్యాణ్) రాజధానిగా పాలించిన శాఖ.
బాదామి చాళుక్యులు Badami Chalukyas (c. 543 – 752 CE)
క్రీ.శ. 535–566
మొదటి పులకేశి Pulakeshin I
- ఇతను రణరాగుడు ని కుమారుడు. స్వతంత్ర చాళుక్య రాజ్య స్థాపకుడు.
- చాళుక్య వంశంలో ప్రథమంగా 'మహారాజ' బిరుదును ధరించింది ఇతనే.
- ఇతని శాసనం ఒకటి ఏలేశ్వరం లో లభించింది కాబట్టి ఇతని రాజ్యం నల్గొండ వరకు విస్తరించింది అని చెప్పవచ్చును.
క్రీ.శ. 566–597
కీర్తి వర్మ Kirtivarman I
- ఇతను మొదటి పులకేశి కుమారుడు.
- ఇతను కొంకణ ప్రాంతాన్ని ఏలిన మౌర్యులు, బనవాసి కదంబులను, బళ్లారిని ఏలిన నలవంశీయులను ఓడించి కొంకణం వరకు రాజ్యాన్ని విస్తరించాడు.
క్రీ.శ. 598–609
మంగలేశుడు Mangalesha
- ఇతను కీర్తి వర్మ తమ్ముడు.
- ఇతనికి పరమ భాగవత అనే బిరుదు కలదు.
క్రీ.శ. 609–642
రెండవ పులకేశి Pulakeshin II
- ఇతను పశ్చిమ చాళుక్యులలో అగ్రగణ్యుడు. ఇతను దక్షిణ భారతదేశంలో కూడా అగ్రగణ్యుడు.
- నాటి ఉత్తర భారతదేశంలో 'హర్షుడు' ని ఓడించి యావత్ భారతదేశంలోనే ప్రథముడిగా నిలిచాడు. దీని గురుంచి అయ్యావోలు శాసనం తెలుపుతుంది.
- ఇతని యొక్క బిరుదు 'పరమేశ్వర'.
- పల్లవుల రాజధాని 'కాంచీపురం' దాకా వెళ్లి 'పుల్లలూర్' వద్ద జరిగిన ఘోర యుద్ధంలో పల్లవ మహేంద్రవర్మను (క్రీ.శ. 600–630) ఓడించాడు.
- మొదటి నరసింహ వర్మ (క్రీ.శ. 630–668) కాలంలో పులకేశి పల్లవుల చేతిలో మరణించాడు. నరసింహవర్మ బిరుదు వాతాపికొండ.
- ఇతని ఆస్థానానికి పర్షియా చక్రవర్తి 'ఖాస్రూ' ను తన రాయబారిగా పంపాడు.
- చైనా యాత్రికుడు 'హ్యుయాన్ త్సాంగ్' క్రీ.శ. 641లో దర్శించాడు.
పరమేశ్వర
దక్షిణాపథేశ్వర
క్రీ.శ. 642–680
విక్రమాదిత్యుడు Vikramaditya I
క్రీ.శ. 680–696
వినయాదిత్యుడు Vinayaditya
- ఇతను గంగరాజు సేనల చేతిలో 'విలందే' యుద్ధంలో మరణించాడు.
క్రీ.శ. 696–733
విజయాదిత్యుడు Vijayaditya
- గంగ-యమునా తోరణాన్ని, పల ధ్వజాన్ని తమ అధికార చిహ్నంగా స్వాధీన పరుచుకున్నాడు.
క్రీ.శ. 733–744
రెండవ విక్రమాదిత్యుడు Vikramaditya II
- ఇతనికి సమకాలీనుడు రెండవ నందివర్మ (క్రీ.శ. 695–722); పల్లవవర్మ అనే బిరుదు కలదు.
క్రీ.శ. 745–752
రెండో కీర్తివర్మ Kirtivarman II
- ఇతను పశ్చిమ చాళుక్యులలో ఆఖరివాడు.
చాళుక్య శాఖల సారాంశం Summary of Chalukya Branches
పూర్తి వివరాల కోసం పట్టికను పక్కకు జరపండి (Scroll horizontally)
| శాఖ / Branch | కాలం (క్రీ.శ.) | రాజధాని | ముఖ్య అంశాలు |
|---|---|---|---|
| బాదామి చాళుక్యులు | 543 – 752 | వాతాపి (బాదామి) | స్థాపకుడు మొదటి పులకేశి; రెండవ పులకేశి హర్షుడిని ఓడించాడు; పల్లవులతో సుదీర్ఘ పోరాటం |
| తూర్పు చాళుక్యులు (వేంగీ) | 624 – 1025 | వేంగీ | తూర్పు తీర ప్రాంత పాలన; తరువాత చోళులతో సంబంధాలు |
| వేములవాడ చాళుక్యులు | 750 – 973 | వేములవాడ | రాష్ట్రకూటుల సామంతులు; పంప కవి; బద్దెగ; జైనమత పోషణ |
| ముదిగొండ చాళుక్యులు | 850 – 1200 | ముదిగొండ | తెలంగాణ ప్రాంత పాలన; స్థానిక శాఖ |
| కళ్యాణి చాళుక్యులు | 973 – 1157 | కళ్యాణి | తరువాతి పశ్చిమ చాళుక్యులు; కళ, వాస్తుశిల్పానికి పోషణ |
గమనించండి: చాళుక్య వంశం ఒకే కాలంలో అనేక శాఖలుగా విభజితమై, దక్కన్ మరియు దక్షిణ భారతదేశ చరిత్రపై దీర్ఘకాలిక ప్రభావం చూపింది.
© ఈ వ్యాసం చరిత్ర అభ్యాసార్థం కోసం రూపొందించబడింది.
No comments:
Post a Comment